Monday, April 12, 2021
Home Blog

በአክሱም ከተማ ስለተፈፀመው ጭፍጨፋ አምነስቲ ኢንተርናሽናል ሙሉ ሪፖርቱን ይፋ አደረገ

0

 

ተቀማጭነቱን በለንደን ከተማ ያደረገውና በሰብአዊ መብት ጉዳዮች ላይ በመላው አለም ክትትል የሚያደርገው አምነስቲ ኢንተርናሽናል ከሰአታት በፊት ባወጣው ባለ 25 ገፅ ሪፖርት ከሕዳር 21 እስከ ሕዳር 22 ባሉት 24 ሰአታት ውስጥ ብቻ የኤርትራ ወታደሮች በአክሱም ከተማ ነዋሪ በሆኑ ንፁሃን ላይ ጭፍጨፋ ስለማካሄዳቸውና በመቶዎች የሚቆጠሩ መገደላቸውን ይፋ አድርጓል። ዝርዝር ሪፖርቱ በተጨማሪም ጭፍጨፋው ከመካሄዱ 9 ቀናት ቀደም ብሎ ሕዳር 12 ከሸረ አቅጣጫ የመጣው የኢትዮጵያና የኤርትራ መከላከያ ሃይሎች ጥምር ሃይል የአክሱም ከተማን ከሩቅ በመድፍ እንደደበደበና ሴቶችና የታዘሉ ህፃናትን ጨምሮ ከመድፍ በተተኮሱ ጥይቶች በርካታ ንፁሃን እንደተገደሉ ያሳያል።

“ሕግ ማስከበር” በሚል ዘመቻ ከ 4 ወራት በፊት የተጀመረው ዘመቻ እስካሁን የበርካቶችን ህይወት ቀጥፏል። በተለይም የተለያዩ የትግርኛ ቋንቋ የዜና አውታሮች በኤርትራና በኢትዮጵያ የመከላከያ ሰራዊት አባላት፤ እንዲሁም ከጎረቤት ክልል በመጡ የአማራ ሚልሻዎች ስለተፈፀሙ ጭፍጨፋዎች እየተዘገበ የቆየ ቢሆንም ክልሉ ሙሉ በሙሉ ማለት ይቻላል ከውጭው አለም ጋር እንዳይገናኝ ተደርጎ መቆየቱ ተፈፀሙ ስለተባሉት ጭፍጨፋዎች በቂ ማስረጃ ሳይገኝ ቆይቷል።

ሆኖም ባለፈው ጥር ደብረ አባይ በተባለች መንደር በኢትዮጵያ የመከላከያ ሰራዊት አባላት የተፈፀመ ጭፍጨፋን የሚያሳየውን ቪድዮ ጨምሮ የተለያዩ የፎቶና የቪድዮ ማስረጃዎች በግላጭ ወደ አደባባይ መውጣት የጀመሩ ሲሆን ዛሬ አምነስቲ ኢንተርናሽናል ያወጣው በአይን ምስክሮችና በሳተላይት ፎቶዎች የተደገፈ ዝርዝር ሪፖርት በአለም አቀፍ ሕግ በጦር ወንጀል ሊያስጠይቁ የሚችሉ ወንጀሎች በትግራይ እንደተፈፀሙ ያሳያል።

 

ሕዳር 19

ከሰአት በኋላ ከበስተ ምዕራብ ከሽረ ከተማ አቅጣጫ ወደ አክሱም የመጣው የኤርትራና የኢትዮጵያ መከላከያ ጥምር ሃይል ወደ ከተማዋ ከተጠጋ በኋላ መድፍ መተኮስ ጀመረ። በወቅቱ  የትግራይ ልዩ ሃይል አባላትም ሆነ የትግራይ ሚልሻ ቀደም ብሎ አክሱምን ሙሉ በሙሉ ለቆ ወጥቶ የነበረ በመሆኑ ከኤርትራና ኢትዮጵያ ጥምር ሃይል የሚተኮሰው መድፍ በንፁሃን ላይ ሲያርፍ እንደነበር አምነስቲ ያነጋገራቸው የአይን እማኞች ይናገራሉ። በተኩሱ የተደናገጡ በርካታ የአክሱም ነዋሪዎች ከተማዋን ለቀው ለመሸሽ ሲጣደፉ እንደተመለከቱና አንዳንዶችም በድልድዮችና ህንፃዎች ስር ለመደበቅ ሲሞክሩ እንደተመለከቱ የአይን እማኞች መስክረዋል። በርካታ ወጣቶች፣ አረጋውያንና አንዲት ህፃን ልጅ ያዘለች እናት ለመሸሽ ስትሮጥ ከነልጇ ተመታ እንደተገደለች ሪፖርቱ ይዘግባል።

በመቀጠልም ጥምር ሃይሉ ከተማዋን ከተቆጣጠረ በኋላ የኤርትራ ወታደሮች የትግራይ ልዩ ሃይል አባላትንና ሚልሻዎችን ለማግኘት የቤት ለቤት አሰሳ ቢጀምሩም ምንም አይነት ታጣቂ ሳያገኙ በርካታ ንፁሃንን በተለይም ታዳጊዎችን ጨምሮ ወንዶችን እየለዩ ረሽነዋል። አንዲት የከተማው ነዋሪ ለአምነስቲ በሰጠችው ቃል ወታደሮቹ በየቤቱ እየገቡ “ወንዶቹን አውጡ” እያሉ ብዙ ግድያ መፈፀማቸውን የመሰከረችበት በሪፖርቱ ላይ ተካቷል።

ሪፖርቱ አክሎም የከተማው ነዋሪዎች ስልካቹን አምጡ እየተባሉ ማንኛውም አይነት ከህወሃት ጋር ንክኪ ያለው ፎቶ ከተገኘ እንደተገደሉና የተቀሩትም እንደተዘረፉ ይገልፃል። እንደ ሌላ የአይን እማኝ ምስክርነት ደግሞ በሞተር ሳይክል ሲጓዙ የነበሩ ሁለት ሰዎች የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት የደንብ ልብስ በለበሱ ወታደሮች ሲገደሉ የተመለከተ ቢሆንም በርካታ የኤርትራ ወታደሮች የኢትዮጵያ የደምብ ልብስ የሚለብሱ በመሆኑ ገዳዮቹ ከየትኛው ወገን እንደሆኑ እርግጠኛ መሆን ሳይችል እንደቀረ ተናግሯል።

 

ሕዳር 22

ለቀናት የቀጠለውን ጭፍጨፋ ተከትሎ ሕዳር 22 የትግራይ ሚልሻ ይሁኑ ወይም የትግራይ ልዩ ሃይል በውል ያልታወቁ ታጣቂዎች  ከአክሱም ፅዮን ማርያም ቤ/ክ በስተምስራቅ በሚገኝ ማይ ቆሆ ተብሎ በሚጠራ ተራራ አካባቢ በሰፈረው የኤርትራ ጦር ላይ ጠዋት አካባቢ ቶክስ ይከፍታሉ። ይህ በአይን እማኞች ግምት ከ50 እስከ 80 የሚሆን ቁጥር ያለው የትግራይ ሃይል ወድያውኑ ከአካባቢው ነዋሪዎች ድጋፍ ማግኘት የጀመረ ሲሆን የአክሱም ወጣቶች ቢለዋ፣ ዱላና ድንጋይ በመያዝ ውግያውን መቀላቀላቸውን አምነስቲ ገልጿል። ይሁን እንጂ በኤርትራውያኑ ላይ ተኩስ የከፈቱት እንደተጠበቀው የትግራይ ልዩ ሃይል አባላት ሳይሆኑ የአካባቢው ታጣቂዎች እንደሆኑና በርካታ የኤርትራ ወታደሮችን መግደላቸውን አንድ ሁኔታውን የተመለከተ እማኝ ቢገልፅም እንደ ሌሎች እማኞች ምስክርነት ግን ከኤርትራውያኑ ጋር ከባድ የሃይል ሚዛን ልዩነት እንደነበር የትግራይ ወጣቶች ምንም የመሳርያ ልምድ የሌላቸውና በደንብ ከታጠቁትና ከሰለጠኑት የኤርትራ ወታደሮች ጋር ሊመጣጠኑ እንዳልቻሉ ገልጿል።

ከቀኑ 9 ሰአት እስከ 10 ሰአት ባለው ሰአትም የኤርትራ ወታደሮችን የጫኑ ገልባጭ መኪኖች ለእገዛ በሰልፍ ወደ አክሱም የገቡ ሲሆን 10 ሰአት ላይ ጭፍጨፋው እንደተጀመረ ሌላ የአይን እማኝ ያብራራል። የአይን እማኙ አክሎም ወታደሮቹ በቀጥታ ወደ ጅምላ ጭፍጨፋ መግባታቸውን ይገልፃል። በአክሱም ዩንቨርስቲ መምህር የሆነ ሌላ ምስክር በበኩሉ በአንድ ህንፃ ላይ ከሁለተኛ ፎቅ ሆኖ ኤርትራውያኑ በአስፋልት ላይ የነበሩ ወጣቶችን ሲገድሉ በአይኑ እንደተመለከተና ወንዶች እየተመረጡ እየተገደሉ መሆኑን ሲያውቅ ከከተማ ሸሽቶ እንደወጣ ለአምነስቲ ቃሉን ሰጥቷል።

አምነስቲ ያናገራቸው 40 የሚሆኑ ምስክሮች ሁሉም ማለት ይቻላል ቃላቸውን የሚያስማማ ነገር ቢኖር ጭፍጨፋው በተከናወነባቸው ቀናት በአክሱም ምንም አይነት የትግራይ ልዩ ሃይልም ሆነ ሚልሻ እንዳልነበረና ጭፍጨፋው በንፁሃን ላይ በተለይም ወንዶች ላይ ለይቶ ያተኮረ እንደነበር ነው።

አምነስቲ በሪፖርቱ አክሎ እንዳስረዳውም ኤርትራውያኑ በተደጋጋሚ ለአክሱም ሕዝብ ጭፍጨፋው ማስጠንቀቅያ እንደሆነና ማንኛውም አይነት ጥቃት ከሕዝቡም ሆነ ከታጣቂዎች የሚሰነዘርባቸው ከሆነ ደግመው እንደሚፈፅሙት አስጠንቅቀዋል። አንድ ምስክር ሲያስረዳ ወደ አራት መቶ የሚሆኑ ወጣቶች በአንድ የተጀመረ ህንፃ መሰረት ባለ ጉድጓድ ውስጥ ታጉረው ከዚህ በኋላ ምንም አይነት ትግል ቢያደርጉ በጅምላ እንደሚጨፈጨፉ ስለዚህም የኤርትራውያኑን ወረራ በዝምታ እንዲቀበሉ ማስጠንቀቅያ በወታደሮቹ ተሰጥቷቸዋል።

የጅምላ መቃብሮች

በየአስፋልቱ ከተገደሉትና በቤት ለቤት አሰሳ ከተረሸኑት በመቶዎች የሚቆጠሩ የአክሱም ነዋሪዎች በተጨማሪ ከየቤቱና ከየመንገዱ ሬሳ ለቅመው በጋሪ እየጫኑ ወደ ጅምላ መቃብር ለመጓዝ ሲሞክሩ የነበሩትም ቶክስ እንደተከፈተባቸውና ብዙዎች እንደተገደሉ በኋላ ግን መንገድ ላይ የተጣለው የብዙዎች ሬሳ መፈረካከስ በመጀመሩና በአካባቢው ሽታ በመፍጠሩ ወስደው እንዲቀብሩ ስለተፈቀደላቸው በርካቶችን በጅምላ መቃብሮች ለመቅበር እንደቻሉ አምነስቲ ያነጋገራቸው 9 የቀብሩ ተሳታፊዎች ገልፀዋል። የጅምላ ጭፍጨፋው ሰለባ የሆኑት በአክሱም ቅዱስ ሚካኤል፣ አቡነ አረጋዊ፣ እንዳ ጋበር፣ አባ ፔንቴሌዎንና እንዳ እየሱስ አብያተ ክርስትያናት ተቀብረዋል። በአምነስቲ የተለቀቁ የሳተላይት ምስሎችም በአብያተ ክርስትያናቱ ዙርያ በቅርቡ ተቆፍረው የተደፈኑ ጉድጓዶች እንዳሉ ያረጋግጣሉ።

ከ50 በላይ ሬሳዎችን ወደ መቃብር ስፍራዎች እንዳጓጓዘ የሚናገር አንድ ግለሰብ በሕዳር 23 ብቻ 400 የሚሆኑ ሬሳዎችን እንደቆጠረ ሲናገር ሌላ የአይን እማኝ በበኩሉ 200 ሬሳዎችን በተለያዩ የቀብር ስነስርአቶች ላይ እንደተመለከተ ተናግሯል።

በአክሱም ሰመረት ሰፈር የሚገኘው አቡነ አረጋዊ ቤ/ክ በቅርቡ ትልልቅ የጅምላ መቃብሮች እንደተቆፈሩበት ያሳያል
ትልቁ የቀብር ስነስርአት የተፈፀመው በዚህ አርባዕቱ እንስሳት በተባለ ቤ/ክ ሲሆን ሁለት የጅምላ መቃብሮች ታህሳስ 6 በተነሳ የሳተላይት ምስል ይታያሉ

የጅምላ ዝርፍያ

በወታደሮች ከተጨፈጨፉት የአክሱም ነዋሪዎች በተጨማሪም የበርካታ ሰዎች መኖርያ ቤት፣ ሱቆች፣ ሆቴሎችና የተለያዩ የግልም ሆነ የመንግስት ተቋማት በመዘረፋቸው ሕዝቡ የሚበላው እስከ ማጣት እንደደረሰ አምነስቲ ይገልፃል። በተለይም ኤርትራውያኑ የውሃና የመብራት መሰረተ ልማትን ማውደማቸው የከተማው ነዋሪ ከወንዝና ኩሬ ንፅህናውን ያልጠበቀ ውሃ ለመጠጣት ተገዷል። የኤርትራ ወታደሮች ሲዘርፉ በአካባቢው የነበሩ የኢትዮጵያ ወታደሮችን እርዳታ እንደጠየቁ የተናገሩት ሌሎች ነዋሪዎች ኤርትራውያኑ እንዲያቆሙ ከኢትዮጵያ ወታደሮች ጥያቄ ቢቀርብላቸውም “ምን አገባህ አንተ አህያ” የሚል መልስ እንደተሰጣቸውና ዝም ብለው ሲመለከቱ እንደነበር መስክረዋል።

በተለይም የከተማዋ ሆስፒታሎችን መዘረፍና የህክምና ባለሙያዎችን መሸሽ ተከትሎ በርካታ ለሞት የማያበቃ ጉዳት የደረሰባቸው ነዋሪዎች በህክምና ማጣት ለሞት ተዳርገዋል። አንድ እማኝ ሲናገር “በቁርጭምጭሚቱ ላይ ተመቶ በህክምና ማጣት የሞተ ሰው አይቻለው…ሌላ ደሞ አንድ ሆዱን የተመታ ጓደኛዬ ሆስፒታል ውሰደኝ እያለ ቢለምነኝም እዛ ምንም እንደማያገኝ ስላወኩ ልረዳው አልቻልኩም። በመጨረሻም ደከመኝ እንቅልፌ በጣም መቷል እያለ ሞተ” ሲል ይገልፃል።

ይህ በእንዲህ እንዳለ ከምግብ መድሃኒትና ቁሳቁሶች ዝርፍያ በኋላ ትልቅ ችግር ላይ የወደቀው የአክሱም ሕዝብ ለረሃብ በመጋለጡ አንዳንድ አማራጭ ያጡ ነዋሪዎች ኤርትራውያኑ ከፍተው የተዋቸውን ሱቆችና ምግብ ቤቶች ወደ መዝረፍ መግባታቸውንም ሪፖርቱ ያነሳል።

ሁሉም ምስክሮች ማለት ይቻላል በአክሱም ላይ የተደረገው ጭፍጨፋ በኤርትራ ወታደሮች እንደተፈፀመ ይገልፃሉ። ለዚህ እንደ ማስረጃ ያነሷቸውም ወታደሮቹ ሲጓጓዙባቸው የነበሩት የጭነት መኪኖች የኤርትራ ታርጋ ያላቸው መሆኑን፣ ወታደሮቹ በአብዛኛው የኤርትራ የመከላከያ ደንብ ልብስ የለበሱ መሆናቸውን፣ የኢትዮጵያ የመከላከያ ደንብ ልብስ የለበሱትም ቢሆን በሚያደርጉት ኮንጎ ጫማና በሚጠቀሙት የትግርኛ ቅላፄ ወይም አረብኛ ቋንቋን በቀላሉ እንደሚለዩ ብሎም ከአንዳንድ እንደ ቤን አሚር ያሉ የኤርትራ ብሔረሰቦች የመጡ ወታደሮች ደግሞ ፊታቸው ላይ ያለውን የመተልተል ምልክት ናቸው። በተጨማሪም አንዳንድ ወታደሮች በግልፅ ኤርትራውያን እንደሆኑ ነግረውናልም ይላሉ የአክሱም ነዋሪዎች።

ይህ በአክሱም የተፈፀመ የጅምላ ጭፍጨፋ በተለያዩ ከተሞች እንደተፈፀመም የሚያመላክቱ በርካታ መረጃዎች ከትግራይ እየወጡ ይገኛሉ። በድብረ አባይ የተቀረፀው ቩድዮ ጂኦ ሎኬቲንግ በሚባለው ቴክኖሎጂ በመጠቀም ቦታው በእርግጥ ደብረ አባይ መሆኑን ለማረጋገጥ የተቻለ ሲሆን በቪድዮው ላይ በትንሹ 25 የሚሆኑ የአካባቢው ነዋሪዎች በኢትዮጵያ ወታደሮች ተገድለው ሬሳቸው መሬት ላይ ወድቆ ይታያል። ቪድዮው ይበልጥ ትኩረት እንዲያገኝ ያደረገው ደግሞ ካሜራ ይዞ የሚቀርፀው የኢትዮጵያ ወታደር መሆኑና ጭፍጨፋው የተፈፀመውም በሱና በሌሎች የኢትዮጵያ መከላከያ አባላት መሆኑን የሚያመላክት በቂ መረጃ እራሱ በቀረፀው ቪድዮ ላይ መኖሩ ነው።

በሌላ በኩል በእዳጋ ሓሙስ፣ በሽረ፣ በኢሮብ፣ በዛላምበሳ፣ በገርሁ ሰናይ፣ በእዳጋ አርቢ፣ በሁመራ፣ በአድዋና በተለያዩ የምዕራብ ትግራይ ወረዳዎች በኢትዮጵያ መከላከያ አባላት፣ በኤርትራ ወታደሮችና በአማራ ሚሊሻዎች የጅምላ ጭፍጨፋዎች እንደተካሄዱና አሁንም እየተካሄዱ እንደሆነ የሚያመላክቱ መረጃዎች በየቀኑ እየወጡ ይገኛሉ።

የአምነስቲ ኢንተርናሽናል ሪፖርት እንደሚያመለክተው በትግራይ ክልል ከፍተኛ የጦር ወንጀሎች የተካሄዱ ሲሆን የጅምላ ጭፍጨፋ፣ የቅርስ ማውደም፣ የመሠረተ ልማት ማውደም፣ ሴቶችን በጅምላ መድፈርና ወዘተ የመሳሰሉት ወንጀሎች በአለም አቀፍ ሕግ ሊያስጠይቁ የሚችሉ ናቸው።

 

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከፊል ድርሻ ለቱርክ መንግስት ሊሸጥ ነው

0

ዛሬ ከዋሽንግተን ዲሲ አካባቢ የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው በጠቅላይ ሚንስትር ዶ/ር አብይ አህመድ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግስት የኢትዮጵያ አየር መንገድን እስከ ግማሽ የሚጠጋ የባለቤትነት ድርሻ ለቱርክ አየር መንገድ ለመሸጥ ጥያቄ ማቅረቡን ያመላክታል። ከቀናት በፊት በምክትል ጠቅላይ ሚንስትር ደመቀ መኮንን የሚመራ አንድ የልኡካን ቡድን ወደ ቱርክ ተጉዞ እንደነበር የሚታወስ ሲሆን ጉዳዩ የተነሳውም ከቱርክ ባለስልጣናት ጋር በተደረገ ዝግ ስብሰባ ላይ እንደሆነ የተገኘው መረጃ አክሎ ገልጿል።

አንድ የሶስተኛ ወገን አለም አቀፍ ተቋምን እንደ ምንጭ የሚጠቅሰው ይህ መረጃ ለዚህ የአየር መንገድ ባለቤትነት ድርሻ ኢትዮጵያ ከጥሬ ገንዘብ በተጨማሪ 3 የቱርክ ስሪት ያላቸው TB2 ተዋጊ ድሮኖችን ብሎም  የተለያዩ የጦር መሳርያዎችን በክፍያ መልክ ለመቀበል ዝግጁነቷን ለቱርክ መንግስት በሚስጥር ገልፃለች። ይህ መረጃ የወጣው ኢትዮጵያ የሚጠበቅባትን የ66 ሚልዮን አመታዊ የብድር ወለድ ለመክፈል እንዳቃታት ከጥቂት ሳምንታት በፊት በይፋ በገለፀችበትና በኢትዮጵያ ፌደራላዊ መንግስትና ከስልጣን ተገፍቶ በወጣው የትግራይ ክልል መንግስት መካከል እየተደረገ ያለው ጦርነት በተጋጋለበት ወቅት ነው።

ከቅርብ ቀናት በፊት ኢትዮኖሚክስ ከአካባቢው የደረሰው መረጃ እንደሚያመለክተው ከአማራ ክልል ወደ መቀሌ በሚያገናኘው ዋና መንገድ ላይ የምትገኘው አዲ ጉደም ከተማና ሌሎችም ከመቀሌ በስተ ደቡብና ምስራቅ የሚገኙ ወሳኝ ቦታዎች እራሱን የትግራይ መከላከያ ሃይል ብሎ በሚጠራው ጦር ቁጥጥር ስር መግባታቸውን ተከትሎ በትግራይ ክልል ሙሉ በሙሉ የመብራትና የስልክ ግንኙነት ዳግም እንዲቋረጥ በተደረገበት ሰዐት ነው። TB2 በመባል የሚጠሩት እነዚህ በሪሞት የሚበሩ የቱርክ ድሮኖች ጥቅምት ወር ላይ በአዘርባጃንና አርሜንያ መካከል በተደረገው የድንበር ጦርነት ከፍተኛ አስተዋፅኦን ማበርከታቸው የሚታወስ ነው።

የቱርክ ሰው አልባ ተዋጊ ድሮን

ከላይ የተጠቀሰው መረጃ አክሎም ኢትዮጵያ በተመሳሳይ መልኩ የኢትዮ ቴሌኮምን የተወሰነ ድርሻ ቮዳፎን ተብሎ ለሚጠራው አለም አቀፍ የግል ኩባንያ እንዲሁም የተለያዩ ኢንዱስትሪ ፓርኮችን ለቻይና ለመሸጥ በተጣደፈ እንቅስቃሴ ላይ እንዳለች ያሳያል።

የጠቅላይ ሚንስትሩ እቅድ ተሳክቶ እነዚህ ተቋማት በቅርቡ ከተሸጡ በቢልዮኖች ዶላር የሚቆጠር ገቢ ሊያስገኙ የሚችሉ ቢሆንም ይህ ገንዘብ በትክክል ለምን ይውላል የሚለው ጉዳይ አጠያያቂ ሆኗል። ከሳምንት በፊት በአምባሳደር ግርማ ብሩና በፋይናንስ ሚንስትር አህመድ ሽዴ የሚመራ ሌላ የልኡካን ቡድን ወደ ዋሽንግተን ዲሲ አቅንቶ የነበረ ሲሆን ከአለም ባንክና የአሜሪካ መንግስት ባለስልጣናት ጋር ውይይት አድርጎ ነበር። በዚህ ውይይት ላይም የአለም ባንክ አፋጣኝ የ15 ቢልዮን ዶላር ብድር ለኢትዮጵያ እንዲያቀርብ ብድሩንም ቴሌንና አየር መንገድን በመሸጥ ከሚገኘው ገቢ ኢትዮጵያ መልሳ መክፈል እንደምትችል ቃል ገብቶ የኢትዮጵያ መንግስት ጥያቄ አቅርቧል።

ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሰ የመጣው የኑሮ መወደድ የኮሮና ወረርሽኝ ካደድረሰው ጉዳት ጋር ተደምሮ በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ እያደረሰ ይገኛል። ይሁን እንጂ ከሁሉ የባሰው በትግራይ ክልል እየተካሄደ ያለው ጦርነት በርካታ የውጭ ባለሃብቶች ኢትዮጵያን እንዲሸሹና እንደ አውሮፓ ሕብረት ያሉ ሃያላን የእርዳታ ገንዘብ እንዲያቋርጡ ማድገደዱ እንዲሁም ከፍተኛ የሆነ የአገሪቱ አቅም በጦርነቱ ላይ ማተኮሩ ከፍተኛ የዶላር እጥረትን ከማስከተሉም ባለፈ ከነዳጅ እስከ ዳቦና መድሃኒት እጥረት በመላው ኢትዮጵያ እንዲከሰት አድርጓል።

 

ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ገበያ ላይ የሸጠችው ቦንድ ዋጋው እያሽቆለቆለ ነው

2

ከውጭ ባለሃብቶች 1 ቢልዮን ዶላር ለመበደር በ2007 እ.ኢ.አ ኢትዮጵያ የሸጠችው ቦንድ በአየርላንድ የቦንድ ገበያ ላይ ባለሃብቶቹ እርስ በርስ የሚገበያዩበት ዋጋ ማሽቆልቆሉን ቀጥሏል። ከሶስት ሳምንታት በፊት በ101.53 ዶላር በመገበያያው ላይ ሲሸጥ የነበረው ይህ ቦንድ ላለፉት ሶስት ሳምንታት ዋጋው በተከታታይ እየወረደ ቆይቶ በዛሬው እለት በ94.41 ዶላር እየተሸጠ ይገኛል።

ይህ የዋጋ ማሽቆልቆል በትግራይ ክልል እየተደረገ ካለው ጦርነት ጋር የተያያዘ ነው ተብሎ የሚገመት ሲሆን ቦንዱ በእጃቸው ያለ የውጭ ባለሃብቶች ምን ያህል ጦርነቱ እንዳሳሰባቸውና ለሌሎች ገዢዎች አሳልፈው ለመሸጥ እየተሽቀዳደሙ እንደሆነ የሚያሳይ ነው። ጦርነቱ ከመከሰቱ በፊት ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ እጥረት የነበረባት ኢትዮጵያ በ2017 እ.ኢ.አ ሙሉ የ1 ቢልዮን ዶላሩን የዕዳ ክፍያ በአንድ ጊዜ ለምትፈፅምበት ቦንድ በየአመቱ 66.25 ሚልዮን ዶላር ወለድ ትከፍላለች። ታድያ የአገሪቱ ተቀማጭ የውጭ ምንዛሬ ባለፉት አመታት በእጅግ ዝቅተኛ ደረጃ ላይ የቆየ በመሆኑ በጦርነቱ ምክንያት የሚከሰቱ የወጪ ንግድ መስተጓጎል፣ የውጭ ኢንቨስተሮች ወደኋላ ማለት፣ የመሳርያ ግዢ ወጪ መጨመርና እንዲሁም የፖለቲካ አለመረጋጋት ይህንን ተቀማጭ የውጭ ምንዛሬ መጠን ይባሱን ሊያመናምነው ይችላል የሚል ስጋት አለ።

የአንድ ቦንድ ዋጋ በድንገት እንዲያሽቆለቁል ከሚያደርጉት ምክንያቶች አንዱ ተበዳሪው ብድሩንም ሆነ ወለዱን የመክፈል አቅሙ ወደ ጥያቄ ምልክት በሚገባበት ወቅት ነው። በእርግጥ አሁን ላይ ወርዶ ያለው የቦንዱ ዋጋ ከዚህ በፊት ታይቶ የማይታወቅ ባይሆንም እያሽቆለቆለበት ያለው ፍጥነት በዚህ ከቀጠለ ጦርነቱ በአገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ እያሳደረ እንደሆነ የሚያመላክት ይሆናል።

ኤርትራ፤ ከተራራው ጀርባ ጠልቃ የቀረችው ሰሜናዊት ኮኮብ

0

 

ኤርትራ ከባህር በሯ በዘለለ፤ ምድሯ ጥቅም የለውም የሚለው አስተሳሰብ ከኢትዮጲያ ጋር ፍቺ ሳትፈጽም በፊት ገዢ ሃሳብ ሆኖ ነው የኖረው፡፡ በደርግ ጊዜ የኢትዮጲያ ፕሬዝዳንት የነበሩት ኮ/ል መንግሰቱ ሃይለማሪያም ከሻዕቢያ እና ህወሃት ወታደሮች ጋር ሲያደርጉት የነበረው የረዘመ ጦርነት አማሯቸው የተናገሩትም ይህ ገዢ አስተሳሰብ የነበረ ስለመሆኑ አንደኛው አመላካች ነው፡፡

ወርቅ አይወጣበት፤ ዳይመንድ አይታረስበት፤ ይሄ ፋንድያ የሆነ መሬት…

ብለው ነበር ፕሬዝዳንቱ በአስቂነታቸው ከሚታወቁት ንግግሮቻቸው መካከል በአንደኛው ላይ፡፡ ይህ ለዘለዐለም የተደረገ የሚመስለው የሻዕቢያ የትጥቅ ትግል፤ ኤርትራ ከአዲስ አበባ በሚሾሙ ሹማምነት መተዳደሯን በማስቀረት ለባላባቶች እና ለልጆቻቸው ብቻ የተወሰነውን ድሎት ለተራውም ዜጋ ማካፈል በሚል የተጀመረ ነበር፡፡ የሻቢያ ትግል ያስቀመጠውን እራስን በራስ የማስተዳደር እስከመገንጠል አላማ አሳክቶ፤ ኤርትራ ከኢትዮጲያ ተለይታ የራሷን ጎጆ ከመሰረተች ድፍን ሶስት አስርተ አመታትን ሊያስቆጥር ጥቂት ወራት ብቻ ይቀሩታል፡፡ እራስ በራስ ማስተዳደሩ የተሳካላቸው የኤርትራ ሹማምንት ብዙም ሳይቆዩ በቀድሞ የትግል አጋሮቻቸው ህውሃቶች፤ ከምትዘወረው ኢትዮጲያ ጋር በ1991 ዓ/ም እ.ኢ.አ. ደም ሊቃቡ ተቃጠሩ፡፡

በአዲስ አበባ ተወልዳ ያደገችውና ቤተሰቦቿ ከኤርትራ የሆኑት ሊዲያ ተክለማሪያም (ኢትዮኖሚክስ በግለሰቧ ጥያቄ መሰረት ለደህንነቷ ሲባል ስሟን ቀይሮታል) የጦርነቱ ማስጀመሪያ ነጋሪት የተጎሰመበትን ጊዜ የትላንትን ያክል ታስታውሰዋለች፡፡

በወቅቱ አዲስ አበባ ውስጥ አብዮት ፋና በሚባል ትምህርት ቤት የ8ኛ ክፍል ተማሪ ነበርኩኝ፡፡ የኢትዮጲያ መንግስት በየትምህር ቤቱ የሚገኙ አስተማሪዎችን ጦርነት ሊጀመር መሆኑን እና ጥፋቱም የኤርትራ መንግስት እንደሆነ አስረዱ እያለ ይልካቸው ነበር ይመስለኛል፡፡ የሂሳብና የህብረተሰብ አስተማሪዎቼ፤ አኔ ወደነበርኩበት ክፍል እየመጡ ገለጻ ያደርጉልን ነበር፡፡ በወቅቱ አይደለምና እኔ ላይ ችግር ያመጣል ብዬ ላስብ ይቅርና፤ ጦርነት እራሱ ምን ማለት እንደሆነ በቅጡ የምንገነዘብ አይመስለኝም፡፡

ትላለች ሊዲያ ከአሜሪካን አገር ኢትዮኖሚክስ በፌስቡክ ባናገራት ወቅት፡፡

ነገሩ ከረረ፤ የኢትዮጲያ መንግስትም አመረረ፡፡ ኢትዮጲያ ተቀምጣችሁ የኤርትራን መንግስት በገንዘብ የምትደግፉ ግለሰቦች ጓዜን ሳትሉ፤ ቤተሰባችሁን ጠቅልላችሁ ውጡልን አለ፡፡ ለሊዲያ እና ቤተሰቧ ጦርነቱ በራቸውን አንኳኳ፡፡

እኔ ህይወቴን በሙሉ ኤርትራዊ ነኝ የሚለው ስሜት ተሰምቶኝ እንደሚያውቅ አላስታውስም፡፡ ቤተሰቦቼም ሰለእንደዚህ አይነቱ ጉዳይ ሲወያዩም ትዝ አይለኝም፤ አይደለምና የኤርትራን መንግስት በገንዘብ ሊደግፉ ይቅርና፡፡ … የሆነው ሆኖ አንድ ቀን በጥዋት የመንግስት ወታደሮች መጥተው እኔን፤ ታናሽ ወንድሜን እና ሁለቱንም ወላጆቼ ለነገ ተዘጋጅተን እንድንጠብቅ ተነገረን፡፡ ታላቅ እህቴን ጎረቤት ደብቆ፤ ትተን የሄድነውን ቤታችንን እንድታስተዳድር በሚል አስቀሯት፡፡ 

ሊዲያ ታሪኳን ለማካፈል የምትሳሳ አትመስልም፡፡ ትቀጥላለች፡-

በንጋታው ጸሃይ ሳትወጣ መኪና ላይ ተጫንን፡፡ የስምንተኛ ክፍል ብሄራዊ ፈተናን ሳልፈተን ነበር አስመራ የሄድኩት፡፡ የትምህርቱ ነገር በዛው አከተመለት፡፡ ኤርትራ ሲዖል ሆነችብኝ፡፡ ከመጀመሪያ ደረጃ በላይ ትምህርት መቀጠል የቅንጦት ነው ተባለ፡፡ ከአገር መውጣት የመጀመሪያው ቅድሚያ የሚሰጠው ተግባር ሆነ፡፡ 

ትላለች ሊዲያ፡፡

በወቅቱ የኤርትራውያን ከኢትዮጲያ መውጣት በአዲስ አበባ ኢኮኖሚዊ እንቅስቃሴ ላይ ያሳደረው ተጽዕኖ ግልጽ ብሎ ይታይም ነበር፡፡ ኤርትራውያን በወቅቱ በዋናነት የመኪና ጥገናና መለዋወጫ ንግድ ውስጥ ዋና ተዋናይ እንደነበሩ ይታወሳል፡፡ መልቀቃቸውን ተከትሎ ጋራዦች፤ የመኪና መለዋወጫ ሱቆች እና መሰል እንቅስቃሴዎች ተቀዛቅዘው ቆይተው ነበር፡፡ ጦርነቱ የአዲስ አበባን ኢኮኖሚ ለተወሰነ ጊዜ ቢያቀዘቅዝም፤ የኤርትራን መላው ኢኮኖሚ ደግሞ አግቶት ነው የኖረው፡፡

የግጭቱ ምክኒያት በሁለቱ አገራት መንግስታት መሪዎች ፖለቲካዊ ነው የሚል ሙግት ቢቀርብበትም፤ አብዛኛው ምክኒያት ኢኮኖሚያዊ እንደሆነ የሚሞግቱ ጸሃፍት አሉ፡፡ ማር ማይክልሰን በተባለ አጥኚ በ1998 እ.ኤ.አ. የቀረበ አንድ ጥናት የግጭቱን ኢኮኖሚያዊ ምክኒያቶች ይዳስሳል፡፡ ከኤርትራ ጎጆ መውጣትም በኋላ፤ ሁለቱ አገራት በጋራ አኮኖሚያዊ ስምምነት የሚመራ የኢኮኖሚ ስርዐት መገንባት ችለው ነበር፡፡ ስምምነቱ  ኢትዮጲያ የአሰብ እና የምፅዋን የባህር በሮች እንድትጠቀም እና ኤርትራም የኢትዮጲያን የገንዘብ ኖት እንድትጠቀም የፈቀደም ነበር፡፡

ስምምነቱ ወደመሬት ወርዶ ከተተገበረ ጥቂት አመታት በኋላ፤ ከግጭቱ መቀስቀስ ቀደም ብሎ፤ የኢኮኖሚ ስምምነቱ የጋራ ጥቅምን መሰረት ያደረገ አልነበረም የሚሉ ወቀሳዎች ይቀርቡበት ጀመር፡፡ ብር ኢትዮጲያ ውስጥም ኤርትራ ውስጥም ዋጋው እኩል መሆን አለበት ተብሎ ቀድሞ የተወሰነው የምንዛሬ ህግ፤ ኢትዮጲያ የኤርትራ ኢኮኖሚ ላይ ምንም ቁጥጥር ስለሌለኝ ይጎዳኛል በሚል ማጉረምረም ጀመረች፡፡ ኢትዮጲያ ውስጥ የሚኖሩ ኤርትራውያን፤ ቡና እና ወርቅን የመሳሰሉ ምርቶችን እንደዜጋ በርካሽ እየገዙ እና ወደ ኤርትራ እየላኩ ኤርትራ እንደ አገር ለውጪ ንግድ እያዋለችው ነው፤ ይህም አኔ ለውጪ ንግድ ማዋል ያለብኝን ምርት እያሳጣኝ ነው፤ ከዚያም አልፎ የኢትዮጲያ መገለጫ የሆነው ቡና በአለም አቀፍ ገበያ ላይ የኤርትራ መገለጫ ሆኗል የሚሉ ክሶች ይቀርቡ ጀመር፡፡

መሰረታዊ ምክኒያቱን እነዚህ እና ሌሎች ኢኮኖሚያዊ ምክኒያቶች ያደረገው አለመግባባት፤ በድንበር መወረር ቀስቃሽነት ወደጦርነት አመራ፡፡ ጦርነቱ ሁለት አመታትን እና ከ60 ሺህ በላይ ዜጎችን ቀጥፎ፤ በአልጄሪያ አደራዳሪነት ተጠናቀቀ፡፡ የአለም መገናኛ ብዙሃን ሁለት መላጦች በማበጠሪያ የተጣሉበት ብለው የተሳለቁበት ጦርነት ከተጠናቀቀም በኋላ፤ ለኤርትራ- ጎጆ መውጣት እራስን ወደ መቻል ሳይቀየር ቆየ፡፡

ከጦርነቱ መጠናቀቅም በኋላ ኢትዮጲያ ያልታመነች ማን ይታመናል ያሉ የሚመስሉት የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ፤ የአሜሪካን እና የአውሮፓ አገራትን ጨምሮ ሌሎችም ኤምባሲዎችን ዘግተው አስመራን እንዲለቁ አዘዙ፡፡ ኢትዮጲያን ማስቀየም ያልፈልጉት የአለም አገራት፤ ኤርትራ የመሳሪያ ግዢን እንዳትፈጽም ማዕቀብ ጣሉ፡፡ በግላጭም ባይሆን የኤምባሲዎቻቸው መዘጋት ያንገበገባቸው ሃያላን፤ ከኤርትራ ጋር መነገድ ነውር እንዲሆን፤ የባለስልጣናቶቿ የባንክ አካውንት እንዳይንቀሳቀስ፤ የአለም አቀፍ በረራንም እንዳያደርጉ በሚሉ እርምጃዎች ብስጭታቸውን ገለጹ፡፡

መገንጠል፤ ራስን ለመቻልና ለኢኮኖሚ ፍትሃዊነት በር ከፋች ነው የሚል ቃል የተገባላቸው ዜጎች፤ ቃል የተገባው ሳይሆን ቢቀር፤ የቻሉት በአየር፤ ያልቻሉት በባህር መሰደዱን ተያያዙት፡፡ ህይወታቸው ሳያልፍ አውሮፓ፤ አሜሪካን አሊያም እስራኤል የደረሱትም፤ ተሳክቶላቸዋል ለማለት በማያስደፍር ደረጃ የአለም አቀፍ መገናኛ ብዙኋን የሰቆቃ ታሪክ ምሳሌ ሲደረጉ ኖሩ፡፡ ሊዲያ ምንም እንኳን የውትድርና ስልጠናውን ፤ የባህር ስደቱን ብታመልጥም አሜሪካን ያን ያክል አስደሳች እንዳልሆነችላት ትመሰክራለች፡፡

በአባቷ በኩል በተገኘ በአሜሪካን አገር ኑሮውን ያደረገ እና በሁለት እጥፍ በእድሜ ለሚበልጣት ሰው አስመራ ላይ ተዳረች፡፡ ሊዲያም ወደ አሜሪካን አገር በረረች፡፡ አሜሪካም እንኳን መጣሽልኝ እንዳላለቻት ሊዲያ ለኢትዮኖሚክስ ታብራራለች፡፡

ወጣት ነህ ተብሎ ስለሚታሰብ ወንዶች እንድትማር፤ ስራ እንድትሰራ አይፈቅዱልህም፡፡ ዝም ብሎ ልጅ መውለድ፤ ልጅ ማሳደግ፡፡ አራት ልጆች ወልጄ እነሱን ሳሳድግ ነው የኖርኩት፡፡ መማር፤ ስራ መስራት፤ እራስን መቻል የነበረኝ ህልም ሁሉ ቅዠት ሆኖ ቀረ፡፡

የማር ማይክልሰን ጥናት እንደሚያሳየው፤ ኤርትራ ከመገንጠልም በኋላ የራሷን የኢኮኖሚ አቅም አስጠንታ ወደጥቅም ከመቀየር ይልቅ በቀጥታም በተዘዋዋሪም በኢትዮጲያ ኢኮኖሚ ላይ ጥገኝነት የተጠናወተው ነበር፡፡

ኤርትራ ከስደት የተረፉ ልጆቿን እንዴት ስታስተዳድር ከረመች?

ዊኪሊክስ የተባለው ሚስጥራዊ መረጃዎችን የሚያትመው ድህረ ገጽ በመጋቢት 2007 እ.ኤ.አ. በወቅቱ በኤርትራ የአሜሪካ አምባሳደር የነበሩት ሮናልድ ማክሚዩለን ለዋሽንግተን የጻፉትን ደብዳቤ አውጥቶ ነበር፡፡ ማክሚዩለን በደብዳቤያቸው፤ በወቅቱ የኤርትራ የውጪ ንግድ የሚመጣላት የውጪ ምንዛሬ ከ20 ሚሊዮን ዶላር በላይ እንደማይዘል ይገልጻሉ፡፡ አምባሳደሩ ቀጥለውም፤ ከኤርትራ ውጪ የሚገኙ ኤርትራውያን ከሚያገኙት ገቢ ሁለት በመቶ ግብር ለመንግስት አንዲከፍሉ የማስገደድ እቅድም እንዳለ ያነሳሉ፡፡ በኤርትራ ኤምባሲዎች እና በሌሎች መንገዶች የሚሰበሰበው ይህ ግብር እና እርዳታ 80 ሺህ ከሚሆኑ ኤርትራውያን ወደ 35 ሚሊዮን ዶላር እያስገኘላቸው ሳይሆን እንዳልቀረ ግምታቸውን ያስቀምጣሉ፡፡

አምባሳደሩ በተመሳሳይ አመት በጻፉት ደብዳቢያቸው ላይ ደግሞ ኤርትራ ከኳታር፤ ሳውዲ አረቢያ እና የተባበሩት አረብ ኤመሬቶች የገንዘብ ድጋፍ ሳያገኙ እንዳልቀሩ ይገምታሉ፡፡ ኢሳያስ ከኳታር በሚላክላቸው አውሮፕላን፤ ኳታር እንደሚመላለሱና ኢሳያስን መደገፍ ክርስቲያናዊት ኢትዮጲያን መጫን ከመሰላቸው አሚሮች ዶላር እንደሚሸጎጥላቸው ያነሳሉ፡፡ ያም ሆኖ በወቅቱ የአገሪቱ የውጭ ምንዛሬ ክምችት ምናልባትም ከሁለት እና ሶስት ሳምንት ገቢን ከመሸፈን ሊያልፍ የሚችል እንዳልነበር ይገምታሉ፡፡

ማክሚዩለን በ2009 እ.ኤ.አ. ደብዳቢያቸው ደግሞ የኤርትራ ኢኮኖሚ አውራ የነበሩትን ሃጎስ ገ/ሂዎትን ኮሚዩኒስት እንደሆኑ እንደጠይቅዋቸው እና “አይደለሁም፤ ከጦርነቱ በፊት የአገሪቱን የግል ዘርፍ ለማሳደግ እቅድ የነበረ ቢሆንም፤ ከጦርነቱ በኋላ ግን፤ የአገር ደህንነትና ጸጥታ ዋንኛው አላማ” እንደተደረገ ነግረውኛል ብለው እንደጻፉ ዊኪሊክስ ያስነብባል፡፡ አምባሳደሩ በኢሜይላቸው በ2010 እ.ኤ.አ. የወርቅ ምርት በመጀመር የአገሪቱንም የስርዐቱንም ህልውና ከአደጋ ለመጠበቅ የታሰበ ቢሆንም፤ ከዚህ ምርት ግን ከ2013 እ.ኤ.አ. በፊት ገቢ ሊገኝ እንደማይችል፤ የኤርትራንም ኢኮኖሚ ከውድቀት ሊታደግ የሚችል አፋጣኝ መፍትሄ ይኖራል ብለው እንደማይገምቱ ይገልጻሉ፡፡

በ2014 እ.ኤ.አ. በኖርዌይ ኦስሎ ዩኒቨርስቲ ለህግ ፋካልቲ የቀረበ አንድ ጥናት ኤርትራ ዜጎቿን ለማስተዳደር ስታደርግ ስለቆየችው ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ የተወሰኑትን ያነሳል፡፡ ከነዚህ እንቅስቃሴዎች መካከል የተቀናጀ የውጪ ንግድ ማሳለጫ ወደብ አገልግሎት፤ የቅጠላ ቅጠል እና ፍራፍሬ ምርት፤ እንዲሁም በበግ፤ ፍየል፤ ግመል፤ አህያ፤ ፈረስ አና የመሳሰሉት የቁም ከብቶች እርባታም ቀና ደፋ እያለች የዜጎቿን ህይወት ለማቆየት ስትውተረተር እንደከረመች ያሳያል፡፡ ኤርትራን ከ1300 ኪሎ ሜትር በላይ በሆነ ርዝመት እየታከከ በሚያልፈው የቀይባህር ውስጥ ከ1000 በላይ ዝርያ ያላቸውን የአሳ ምርት ለጥቅም ሲያውሉም እንደነበር ይገልጻል፡፡

በባለፉት ስድስት አመታት ኤርትራን ለማሰስ ድፍረቱን ያገኙ የከርሰ ምድር ጥናት ተመራማሪዎች እንደሚሉት ከሆነ ደግሞ ኤርትራ የማዕድን ሃብቷም ገና ጫፉ አልተነካም፡፡ የአገሪቱ የወርቅ፤ ብር፤ መዳብ፤ ዚንክ፤ ብረት፤ ፖታሽ፤ እና ሌሎች መዐድናት የአለም ኢንቨስተሮችን ቀልብ መማረክ ከጀመረ ሰነባብቷል፡፡ ከነዚህ ኢንቨስተሮች አንዱ በካናዳው ነቭሰን እና በኤርትራ መንግስት የጋራ ድርሻ ባለቤትነት የተመሰረተው ቢሻ የመዐድን ምርት ድርጅት ነው፡፡

የኤርትራ መንግስት 40 በመቶ አንዲሁም ነቭሰን 60 በመቶ በሆነ የድርሻ ባለቤትነት በ2008 እ.ኤ.አ. የተከፈተው ማምረቻ በ2011 እ.ኤ.አ. ስራውን ጀምሯል፡፡ እንደጅማሮ ትንሽ ዋጋ ያላቸውን የወርቅ እና የብር መዐድናትን በማምረት  የጀመረ ሲሆን፤ በ2013 እ.ኤ.አ.  ደግሞ ዋጋቸው ትንሽ፤ ጥራታቸው ግን ከፍተኛ የሆኑ መዳቦችን ወደማምረት እንደተሸጋገረ የኦስሎ ዩኒቨርስቲው ጥናት ያሳያል፡፡ የኤርትራን የመዐድን ምርት ወደጥቅም ለመቀየር፤ መንግስቷ ኢንቨስተሮችን ሲያሳድድ፤ ኮንትራቶችን ሲፈርም ነው የከረመው፡፡

የዛራ እና ድብርባ የወርቅ ማምረት እንቅስቃሴዎች ውጤታማ ቢሆኑ ለኤርትራ በየአመቱ በመቶ ቢሊዮን ዶላሮች ያሳፍሳሉ ተብለውም ታቅደው ነበር፡፡ በዳናክል ረባዳማ ስፍራ ሊካሄድ ታቅዶ የነበረው የፖታሽ ምርት ደግሞ፤ ለ200 አመታት የሊዝ ኪራይ ስምምነት የተፈረመበት ቢሆንም ለአገሪቱ ምንም ጠብ ሳያረግ ነው የኖረው፡፡ የዚህ ምክኒያቱ ደግሞ የምርት አንቅስቃሴዎችን በገንዘብ ለመደገፍ ፍቃደኛ የሆኑ አለም አቀፍ ኢንቨስተሮች ፍላጎት ማጣት ነው፡፡ ከመንግስት ጋር ውል የሚፈራረሙ ኮርፖሬሽኖች የፕሮጀክቶቹ አትራፊነት ምንም ያክል አሳማኝ ቢሆን የኤርትራ ፖለቲካዊ ሁኔታ መተማመንን ሳይፈጥር በመኖሩ ዜጎቿ ላም አለኝ በሰማይ ሲሉ ኖረዋል፡፡ ይህንን ሰንኮፋ ለመንቀል ተስፋ የተጣለበት ክስተት በ2018 እ.ኤ.አ. ተስምቷል፡፡

ከነዚህ እና ከሌሎች እንቅስቃሴዎች ኤርትራ በ2014 እ.ኤ.አ. ከ400 ሚሊዮን ዶላር በላይ እንዳገኘች አምባሳደሩ የአለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅትን ጥቅሰው ያስቀምጣሉ፡፡ ሆኖም የአገሪቱ ከጠቅላላ ምርቷ ጋር ሲነጻጸር የነበረባት የበጀት እጥረት ከ20 በመቶ በላይ እንደሚሆን ግምታቸውን ያስቀምጣሉ፡፡ አንደኛው ምክኒያት ደግሞ ከራሽያ እና ከዩክሬን የሚገዟቸው ውድ የጦር መሳሪያዎች ነበሩ፡፡ አምባሳደሩ ከራሺያው አቻቸው ጋር በነበራቸው ቆይታ፤ የኤርትራ መንግስት 50 ሚሊዮን ዶላር ግምት ያለው መሳሪያ ከአገራቸው እንደገዛ ነግረውኝ ነበር ይላሉ፡፡ እንዲያ ከሆነ ደግሞ ኢሳያስ በውጭ ከሚገኙ ዜጎች በግብር መልክ የሚሰበስቡትን ገንዘብ መሳሪያ ላይ እንዳዋሉት ማሳያ ነው- እንደ ማክሚዪለን፡፡

ከተራሮቹ ጀርባ ብቅ ያለው የኢኮኖሚ ተስፋ ደምቆ ይወጣ ይሆን?

ወደነበረበት መመለስ የቻለውን የኢትዮጲያና ኤርትራ ግንኙነትን ተከትሎ፤ ኢትዮጲያ የተባበሩት መንግስታት ጊዜያዊ ሊቀመንበርነቷን ተጠቅማ አስፈጽማዋለች የተባለውና፤ ኤርትራን የማግለል ውሳኔ እንዲቀየር ሲደረግ የነበረው ጫና ተሳካ፡፡ የአገሪቱ ባልስልጣናት ከአገር ውጪ እንዲንሸራሸሩ፤ አገሪቱም የመሳሪያ ግዢን ባሻት ጊዜ እንደትፈጽም ተፈቅዷል ተባለ፡፡ የሁለቱ አገራት ዳግሞ ግንኙነት፤ ምንም እንኳን መርህ ላይ የተመሰረተ አይደለም፤ የህግ ማዕቀፍም ያጥረዋል ተብሎ ቢታማም፤ ለአብይ አህመድ የሰላም ኖቤል ሽልማትን ይዞ ከመምጣት ግን አላገደውም፡፡ በፊት በኤርትራ ለሚደረጉ ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዎች ገንዘባቸውን ለሰሰቱት የአለም አቀፍ ባንኮችና ኢንቨስተሮች አዲስ ተስፋን በጆሯቸው ሹክ ያለ መሰለ፡፡

መቀመጫውን ኒው ዮርክ ያደረገውና አለም አቀፍ የንግድና ኢንቨስትመንት መረጃዎችን የሚያዘዋውረው ብሉምበርግ፤ የመጀመሪያውን የውጪ ኢንቨስትመንት ተስፋ ይዞ ብቅ አለ፡፡ ብሉምበርግ በነሃሴ 2019 እ.ኤ.አ. ባወጣው ዘገባ፤ የአፍሪካ የፋይናንስ ትብብር እና የአፍሪካ የወጪ-ገቢ ንግድ ባንክ ተቋማት፤ መቀመጫውን አውስትራሊያ ላደረገው ደናካሊ የማዕድን ማምረቻ ድርጅት ኤርትራ ውስጥ ለሚያከናውነውና በ2014 እ.ኤ.አ. የ200 አመት የሊዝ ኪራይ ስምምነት ለተፈራረመበት የፖታሽ ማምረቻ ፕሮጀክት፤ የ200 ሚሊዮን ዶላር ብድር ማጽደቃቸውን አበሰረ፡፡

በኤርትራ ብሔራዊ የመዐድን ማምረቻ እና በደናካሊ እያንዳንዳቸው 50 በመቶ ድርሻ ኖሯቸው ያንቀሳቅሱታል የተባለውና በዳናክል ረባዳማ ስፍራ ለሚካሄደው የፖታሽ ምርት ፕሮጀክት ዋና ስራ አስፈጻሚ ደስታቸውን ገልጸው፤ ብድሩ ለማምረቻ ፋብሪካ ግንባታውና ለምርት እንቅስቃሴው ከሚያስፈልገው የገንዘብ ፍጆታ አብዛኛውን ይሸፍናል አሉ፡፡ ፕሮጀክቱ በህጋዊ ድህረገጹ፤ የዳናክል ፕረጀክት በአለም ግምባር ቀደሙ ጥራት ያለው የፖታሽ ማዕድንን በርካሽ ዋጋ የሚያቀርብ እንደሚሆን ገለጸ፡፡

ማምረቻው ስራ ሲጀምር በሁለት ዙር የፖታሽ ምርትን ለገበያ የሚያቀርብ እንደሚሆን ይጠበቃል፡፡ በመጀመሪያዎቹ አምስት አመታት 472ሺህ ቶን፤ ከስድስተኛው አመት በኋላ ደግሞ 944 ሺህ ቶን የፖታሽ ምርትን ለገበያ እንደሚያቀርብ እቅድ ተይዟል፡፡ ከውትድርና ሌላ ቅጥር ለማያውቁት ኤርትራውያን፤ ከ450 በላይ ቀጥተኛ የሆነ የስራ እድልን ይፈጥራልም ተብሏል፡፡ ፕሮጀክቱን ለማቀላጠፍ ከሚገነቡ መሰረተ ልማቶች እና ከፕሮጀክቱ ጋር በተያያዘ ከሚጀመሩ የንግድ እንቅስቃሴዎች በ10ሺዎች ይጠቀማሉ የሚል ተስፋን ሰንቋል፡፡

ኤርትራ ፕሮጀክቱ ለስኬት ከበቃ እንደ አገር በአመት ከ200 ሚሊዮን ዶላር በላይ በግብር መልክ እሰበስባለው ብላ ተስፋ ሰንቃለች፡፡ በአመት ከ10 ሚሊዮን ዶላር በላይ ደግሞ በወርሃዊ ደሞዝ መልክ ለዜጎቿ ይከፈላቸዋልም ተብሏል፡፡ ይህን ተከትሎም በአካባቢው የሚገኙ ኤርትራውያን ንጹህ ገቢ ከ20 እጥፍ በላይ ይጨምራልም እየተባለ ይገኛል፡፡ የማህበራዊ ግዴታን ለመወጣት የሚደረጉ ኢንቨስትመንቶችም- ኤርትራ ከተራሮቿ ጀርባ ከባህር በሮቿ በዘለለ ያላትን ኢኮኖሚያዊ አቅም፤ በተስፋ መልክ በጨረፍታ እንድታሳይ ሊረዳት የሚችል ይመስላል፡፡

በኤርትራ የፖታሽ ማዕድን ለማውጣት እየሰራ ያለው ደናካሊ ኩባንያ ከሁለት አመት በፊት በለንደን የአክስዮን ገበያን ሲቀላቀል

ከምድሯ በላይ የቀይ ባህርን፤ ከምድሯ በታች ዝቀው የማይጨርሱት መዐድኖቿን ተሸክማ፤ ዜጎቿን ለውትድርና፤ አለፍ ሲልም ለስደት መገበሩን ይብቃ ለማለት ጊዜው አሁን ይመስላል፡፡ ከማህጸኗ ተፈጥረው ከገጸ በረከቷ ሊቃመሱ ይቅርና የእናትነት ጣዕሟንም ሳያዩ ለተሰደዱ ልጆቿ፤ ምቹ አገር መፍጠርን ሹማምንቶቿ ተቀዳሚ አላማቸው ሊያርጉት ጊዜው አሁን ይመስላል፡፡

ልጆች ከፈለጉ ከአባታቸው ጋር እዚሁ ይቀመጡ፡፡ እኔ ቢሆንልኝ አስመራ ተመልሼ አንድ ንግድ ጀምሬ፤ ትንሽ ከፍ ካለ ደግሞ አዲስ አበባም ሌላ ከፍቼ እዚህና አዚያ እየተመላለስኩ መኖር ነው የምፈልገው፡፡

ትላለች ሊዲያ ቢሆንልሽ ብለሽ የምትመኚው ብሎ ኢትዮኖሚክስ ላቀረበላት ጥያቄ፡፡

ለእራሷ እና ለዜጎቿ ብቻ ሳይሆን ለመላው አፍሪካ የኢንቨስትመንት ፍሰት መግቢያ በር መሆን የምትችልን አገር መገንባት፤ ከኢሳያስ ፖለቲካዊ ፍላጎት በላይ ቅድሚያ ሊሰጠው ይገባል፡፡ የኤርትራን የኢኮኖሚ ተስፋ እንደተራሮቿ አግዝፎ መገንባት፤ እራሳቸውን እንዲፈትኑ የቀረበላቸው አዲሱ ግብግብ መሆኑን መረዳት፤ አገራቸውን እንደ አንድ ሰሞኑ ቅጽል ሰሟ ሰሜናዊት ኮከብ እንድትሆን ለማስቻል የመጀመሪያ እርምጃ ሊሆን ይችላል፡፡ ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ራስን ለማስተዳደር የጀመሩት ትግል፤ እርሳቸውን ፕሬዝዳንት ከማረግ በዘለለ፤ እራስን ወደ መቻል እንዲሸጋገር ትግሉን የማስጀመሪያ ጊዜው አሁን ነው ቢባል ከእውነት የራቀ አይሆንም፡፡

ኢኮኖሚያዊ ህልሙ በፖለቲካ ይጨናገፍ ይሆን?

0

 

በ2013 እ.ኤ.አ. የአዲስ አበባ መስፋፋት የኦሮሚያ ገበሪዎችን አፈናቅሏል በሚል የተጀመረው የጸጥታ አለመረጋጋት ሰባት አመታትን አስቆጥሯል፡፡ ይህ አመጽ አሁን ያሉትን ጠቅላይ ሚኒስትር ወደ ስልጣን አምጥቶ የተለያዩ ለውጦችን ቢያስመዘግብም፤ አሁንም ስሙን፤ አካባቢውን እና ምዕራፉን እየቀያየረ ቀጥሏል፡፡ የዳር አገርን ሲለበልብ የከረመው የጸጥታ ችግር የመሃሉን ህዝብ አንዴ ተስፋ እየሰጠ ሌላ ጊዜ ተስፋን እያሳጣ መረጋጋት እንደተሳነው ከርሟል፡፡

ራሄል ጌትነት ከጥቂት ሳምንታት በፊት ህይወቷ አሁን ባለው መልኩ ይቀየራል ብላ አልገመተችም ነበር፡፡ ራሄል የዩኒቨርስቲ ትምህርቷ ሳይሳካ በመቅረቱ ወደትውልድ ከተማዋ አዲስ አበባ በመመለስ አንዲት ኪዮስክ በንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ከፍታ የውበት መጠበቂያ ቁሳቁሶችን በመሸጥ መተዳደር ከጀመረች ውላ አድራለች፡፡ በዚህ ስራዋ ላይ ከተዋወቀችውና ከሁለት አመታት በላይ እጮኛዋ ከነበረው ፍቅረኛዋ ጋር አብረው ሲኖሩ የነበረ ቢሆንም እንዳቅማቸው ትንሽ የምሳ ፕሮግራም በማዘጋጀት ቤተሰቦቻቸውን ለማስተዋወቅ ለህዳር አጋማሽ ቀጠሮም ተይዞ ነበር፡፡

እድሜዬን ሙሉ እናቴን ከስልክ እና ከአሸንዳ በዐል ውጪ አይቻትም አናግሪያትም አላውቅም ትላለች፡፡ አሸንዳም ከቅርብ አመታት ወዲህ ነው መሄድ የጀመርኩት፡፡ ለረጅም ጊዜ ስለእናቴ የነበረኝ ትውስታ በጣም ውስን ሆኖ ነበር የኖርኩት፡፡

ትላለች ኢትዮኖሚክስ በፌስቡክ ባደረገላት ቃለመጠይቅ፡፡

ራሄል ትግራይ የምትገኝ እናቷን ወደ አዲስ አበባ መጥታ የቤተሰብ ትውውቅ ምሳ ለማረግ የነበራት እቅድ መልሳ እንድታስብበት ያደረጋትን መርዶ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ ጥቅምት 24/ 2013 ዓ/ም ይዘው ብቅ አሉ፡፡ ጠቅላዩ መቀሌ በሚገኘው የመከላከያ ሰሜን እዝ ላይ የትግራይ ክልልን የሚያስተዳድረው ህወሃት ጥቃት ማድረሱን እና እሳቸውም በአጸፋው መከላከያ ምላሽ እንዲሰጥ ማዘዛቸውን ለኢትዮጲያውያን አረዱ፡፡

አሁን አይደለምና የቤተሰብ ትውውቅ እናቴ እራሷ በህይወት መኖሯን እና አለመኖሯን አላውቅም፡፡ እኔ መሄድ አልችል፤ እሷ መምጣት አትችል፡፡ ድምጽዋን እንኳን መስማት አልቻልኩም፡፡

ትላለች ራሄል፤ በፌደራል መንግስትና በህወሃት መካከል በዝግ እየተካሄደ ባለው ወታደራዊ ግብግብ ሁሉም የመገናኛ ዘዴዎች የተቋረጡ በመሆኑ የፌደራል መንግስቱን እያማረረች፡፡ ለራሄል ምሬት የሆነው ዜና ለሌሎች ደግሞ ህግን የማስከበር እርምጃ ሆኗል፡፡ ዶ/ር በድሉ ዋቅጅራ በማህበራዊ ድህረ ገጹ የፌደራል መንግስት እርምጃውን በመውሰዱ ሳይሆን እስካሁን ሳይወስድ በመዘግየቱ ሊጠየቅ ይገባል የሚል እንድምታ ያለው ጽሁፍ አሰራጭቷል፡፡ ይህ ስሜት ለኮሌጅ የቋንቋ መምህር ለሆነው አክሊሉ በቀለም ተመሳሳይ ነው፡፡

ለ27 አመታት ሲደረግ የነበረውን እስር፤ ከአገር ማባረር፤ ግድያ እና ተቋማትን በጥቂት ግለሰቦች ስር መቆጣጠር እና ዝርፊያ ሁሉ ይቅር በሉ ተብለን ይቅር ብለናል፡፡ የመከላከያ ልጆቻችንን በተኙበት ማጥቃት ግን የለየለት አሸባሪነት ነው፡፡

ይላል አክሊሉ ከኢትዮኖሚክስ ጋር ባደረገው አጭር ውይይት፡፡

ክስተቱ በዜጎች እና በአገር ላይ ስለሚኖረው አሉታዊ ተጽዕኖ ግን ተናጋሪ አያሻም፡፡ ለጊዜው የአለም አቀፉን ማህበረሰብ ያሳሰበው ክስተቱ በአካባቢው ላይ የሚኖረው የጸጥታ ተጽዕኖ ነው የሚመስለው፡፡ ከእንግሊዝ፤ ጀርመንና አሜሪካ፤ ከአውሮፓ ህብረት እስከ አፍሪካ ህብረት ግብግቡ በፍጥነት ቆሞ ወደ ድርድር እንዲኬድ ሲማጸኑ ቆይተዋል፡፡ እንደነዚህ አካላት እይታ ዋናው አደጋ የምስራቅ አፍሪካ ጸጥታ ነው፡፡ ጠቅላዩ ክስተቱ ምስራቅ አፍሪካን አያሰጋም፤ ዘመቻው ውስን፤ የተመጠነና በአጭር ጊዜ የሚጠናቀቅ ነው ሲሉ የአለም አቀፉ ማህበረሰብን ሙግት ጆሮ ዳባ ልበስ ያሉት ይመስላሉ፡፡

ጦርነትም ይሁን ህግን የማስከበር እርምጃ፤ በክስተቱ ምክኒያት የታገተው የዜጎች ህልም ብቻ አይደለም፡፡ በትግራይ እና በፉደራል መንግስቱ መካከል በተጀመረው ወታደራዊ ግብግብ ከሌሎች የጸጥታ ሰንኮፋዎች ጋር ተደምረው የጠቅላይ ሚኒሰትሩን መንግስት ኢኮኖሚያዊ ህልም በአጭር እንዳያስቀረውም ያሰጋል፡፡

የኢትዮጲያ መጻይ ኢኮኖሚ ጠቅላዩ እንዳለሙት

ምንም አንኳን የአገሪቱ ፖለቲከኞች ፊት ለፊት በሚታየው የፖለቲካ እንቅስቃሴ ተጠምደው እምብዛም ሲከራከሩበት ባይታዩም፤ ጠቅላዩ በቀጣይ አገሪቱን ሊወስዱበት ስላሰቡበት መንገድ ፍንጭ ሰጭ የሚሆኑ ውሳኔዎችን ሲያሳልፉ ቆይተዋል፡፡ መንበራቸውን በያዙ ገና በማለዳው የኢትዮጲያ አየር መንገድ ድርጅት ካለበት የእዳ ጫና አኳያ መሸጡ ያዋጣል ሲሉ ተደምጠዋል፡፡ ይሄኛው ሃሳብ የኢትዮጲያ አየር መንገድ ከአየር መንገድነቱ የዘለለ ዋጋ በኢትዮጲያውያን ዘንድ ስላለው በተነሳባቸው ተቃውሞ ወደኋላ ቢያፈገፍጉም የአለም ገበያው ውስጥ ዘው ብለው መግባት ስለመፈለጋቸው ግን ሌሎች ማስረጃዎችን ማግኘት ይቻላል፡፡

ከነዚህ ፍንጮች አንዱ የኢትዮ ቴሌኮምን 40 በመቶ ድርሻ ለአገር ውስጥ እና ለውጭ ባለሃብቶች ለመሸጥ የተወሰነው ውሳኔ ነው፡፡ ምንም እንኳን እንደ የኢትዮጲያ ዜጎች ለማህበራዊ ፍትህ (ኢዜማ)፣ ህወሃትና ኦፌኮ ባሉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከተሰነዘረው ወቀሳ የመሸጫ ጊዜውን ቢያራዝሙትም፤ የሽያጩ ጉዳይ ግን ያለቀለት እና በ2013 እ.ኢ.አ. እንዲጠናቀቅ አቅጣጫ የተቀመጠለት ነው፡፡ ጠቅላዩ በመጡ ሰሞን የልማት ባንክ የብድር ገንዘብን የግለሰቦች መጫወቻ በመሆናቸው ውጤታማ ሊሆኑ አልቻሉም የተባሉት የስኳር ፋብሪካዎችም ለሽያጭ ዝግጁ ሆነዋል፡፡

የአክሲዮን ድርሻ ሽያጭ ገበያ ለማስጀመር ያለመው የማዕከል ግንባታም እንደተጀመረ የብሔራዊ ባንክ መረጃዎች ያሳያሉ፡፡ ከጥቂት ጊዜ ወዲህም የውጪ ምንዛሬ በገበያው እንዲወሰን፤ በእስልምና ህግ መሰረት ወለድ የለሽ ወይም ሀላል ባንኮች እንዲቋቋሙ፤ ጥቃቅን እና አነስተኛ የብድር ተቋማት ወደ ባንክነት እንዲያድጉ፤ የዳያስፖራው ማህበረሰብ በውጪ ምንዛሬ አካውንት መክፈት እንዲችል እና በፋይናንስ ዘርፉም በኢንቨስተርነት በቀጥታ መሳተፍ እንዲችል የሚፈቅዱ የህግ ማሻሻያዎች ተደርገዋል ወይም ለመተግበር በሂደት ላይ ይገኛሉ፡፡ አነዚህ ማሻሻያዎች ጠቅላዩ እና አማካሪዎቻቸው መንግስት በኢኮኖሚው ውስጥ ያለው አድራጊ ፈጣሪነት እየቀነሰ፤ ኢኮኖሚውም በአገር ውስጥ አና ከአገር ውጪ ባለው ገበያ እጣ ፋንታው እንዲወሰን መፈለጋቸውን አመላካቾች ናቸው፡፡

የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ በገበያ መር ስርዐት- በጨረፍታ 

የኢትዮጲያ መንግስት በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ በ2014 እ.ኤ.አ. ለአለም ገበያ ያቀረበው የቦንድ ሰነድ ለ10 አመት ቆይቶ በ2024 እ.ኤ.አ. ይጠናቀቃል ተብሎ የታቀደ ነው፡፡ የሰነዱ ሽያጭ መንግስት የአንድ ቢሊዮን ዶላር ብድር ያስገኝልኛል ብሎ ያቀደበትም ነበር፡፡ ኢትዮጲያ በቦንድ ሰነድ የሚገኝ ብድር በአገር ውስጥ በፌደራል እና በክልል ደረጃ ተጠቃሚ ብትሆንም በአለም አቀፍ ደረጃ ግን እንዲህ አይነቱ ይህ ነው የሚባል ብድር የለባቸውም ከሚባሉ የአፍሪካ አገራት መካከል አንዷ ናት ይላል ሴፍየስ የተባለ የጥናትና ትንተና ተቋም ስለቦንዱ በ2019 እ.ኤ.አ. ባቀረበው ትንተና ላይ፡፡

አገራት የተለያዩ የኢንቨስትመንት ፍላጎቶቻቸውን ለማሟላት የሚያስችል የብድር አቅርቦትን ለማግኘት በአለም አቀፍ ገበያ ላይ የሚሸጡ የቦንድ ሰነድ ያቀርባሉ፡፡ እነዚህ ሰነዶች መንግስታት ለትላልቅ ፕሮጀክቶቻቸው የገንዘብ አቅርቦት በብድር መልክ ለማግኘት ለገበያ የሚያቀርቧቸው ናቸው፡፡ በቀላል ቋንቋ መንግስታት ከግለሰቦች ብድርን ለማግኘት ለሽያጭ የሚያቀርቧቸው ሰነዶች ናቸው፡፡

ሰነድ ገዢዎች በመንግስታት ለሚሸጡ የቦንድ ሰነዶች ከሞላ ጎደል ጥሩ ፍላጎት አላቸው፡፡ ለግለሰብ ኢንቨስተሮች አሊያም ለድርጅቶች ከማበደር ለመንግስታት ማበደር የአበዳሪው ገንዘብ ስለመመለሱ ተጨማሪ ማስተማመኛ ይሰጣል፡፡ ሌላኛው ማስተማመኛ ተበዳሪ አሊያም ሰነድ ሻጭ መንግስታት በብድር ታሪካቸው መሰረት በግምገማ የሚሰጣቸው ነጥብ ነው፡፡ የብድር ገምጋሚ ገለልተኛ ድርጅቶች የተበዳሪውን በጊዜው ብድር የመመለስ ታሪክ ገምግመው ነጥብ ይሰጣሉ፡፡ ሰነድ ገዥዎች በዚህ ግምገማ ጥሩ ነጥብ ላላቸው አገራት ለማበደር ወይንም ሰነዶቻቸውን ለመግዛት የተሻለ ፍላጎት ሊኖራቸው እንደሚችል ይገመታል፡፡

የኢትዮጲያ የዩሮ ቦንድ በአለም አቀፍ ገበያው ላይ የነበረው አፈጻጸም ከሞላ ጎደል በተረጋጋ ሁኔታ ላይ እንደቆየ የሲፊዩስ ትንተና ያሳያል፡፡ ሰነዱን አሳልፈው በመሸጥ ለቦንዱ ባለቤቶች ሲያስገኝ የነበረው ገቢ በ2018 እ.ኤ.አ. ቀንሶ 5.47% የነበረ ሲሆን በ2016 እ.ኤ.አ. ደግሞ እጅግ ከፍ ብሎ 9.68% እነደነበረ የተደረገው ትንተና ያሳያል፡፡ ከ2019 እ.ኤ.አ. በፊት በነበሩት የኢትዮጲያ የቦንድ ሽያጭ ለአበዳሪዎቹ በየአመቱ በአማካኝ የ6.9 በመቶ ገቢን ሲያስገኝ ቆይቷል፡፡

ኢትዮጲያ በብድር ገምጋሚ ተቋማት ከዚህ በፊት በአለም አቀፍ የሰነድ ሽያጭ የመጣ ብድር ስለሌለባት “B” ወይም ጥሩ ሊባል የሚችል ውጤት ተሰጥቷታል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በውጪው ንግድ ላይ እየጠነከረ የመጣው የአገልግሎት ዘርፍ፤ ከዳይስፖራው ወደ አገር ቤት የሚላከው ገንዘብ እድገት እና ከቅርብ አመታት በፊት በመጣው ለውጥ ምክኒያት የአጋር አገራት ቀጥተኛ ድጋፍ እና የብድር አቅረቦትም ጨምሯል፡፡ በነዚህና በሌሎች ምክኒያቶች የኢትዮጲያ የሰነድ ዋጋ እየጨመረ እንደሚመጣ ተገምቶ የነበረ ቢሆንም በባበለፉት ጥቂት ቀናት ግን እየሆነ ያለው ይሄ አይመስልም፡፡

ባለፉት 10 ቀናት በዓለም ገበያ ላይ እየተገበያየ ያለው የኢትዮጵያ ቦንድ ዋጋው እየረከሰ መጥቷል

ከጥቅምት 25/ 2013 ዓ/ም እ.ኢ.አ. ጀምሮ ባሉት ቀናት የአገሪቱ ዬሮ ቦንድ ሰነድ ሽያጭ ዋጋው እየቀነሰ እንደመጣ የሚያሳዩ ምልክቶች አሉ፡፡ በግልጽ ቋንቋ የኢትዮጲያን የቦንድ ሰነድ ገዝቼ ብይዘው ላተርፍበት እችላለው ለሚለው መላምት ያለው የይሆናል እድል እየጠበበ ነው እንደማለት ነው፡፡ እውነት ነው፤ ጠባብ የሆነ የአትራፊነት እድል ያላቸውን ነገሮች በርካሽ መግዛት ልምዱ ላላቸው ደፋር ኢንቨስተሮች ዜናው ጥሩ ሊሆን ይችላል፡፡ ይሀ ግን ለደፋር ኢንቨስተሮች ጊዚያዊ ጥቅም ከማምጣቱ በዘለለ አገሪቱ ብድሯን የምትከፍል ታማኝ ተበዳሪ መሆኗን ለማመላከት ምንም ድርሻ አይኖረውም፡፡

በፌደራል መንግስቱና በህውሃት መካከል እየቀጠለ ያለው ወታደራዊ ግብግብ ለዚህ አመኔታ ማጣት ላለው ቀጥተኛ አስተዋጽኦ ማስረጃ ማግኘት አይቻልም፡፡ ሆኖም ወታደራዊም ሆነ ፖለቲካዊ ግብግብ፤ አሊያም ሌሎች ቀላል የሚመስሉ የመንግስት ውሳኔዎችን ጨምሮ በገበያ የሚወሰን ኢኮኖሚ ላይ ስላላቸው ቀጥተኛ ተጽዕኖ ጥናቶችን ማግኘት ይቻላል፡፡ የሴፍየስ ትንተና አገሪቱ ውስጥ ያለው የፖለቲካ አለመግባባት፤ የቦንድ ሰነዱ ዋጋ የሚገዛው ጠፍቶ እንዳይቀንስ እንዲሁም ከቅርብ አመታት በኋላ ካስመዘገበቻቸው ለውጦችም ተጠቃሚ እንዳትሆን እንቅፋት ሊሆንባት እንደሚችል በ2019 እ.ኤ.አ. ትንበያውን አስቀምጦ ነበር፡

ክርስቶፍ ሞዜር በ2007 እ.ኤ.አ. ጥናቱ የ1981 እ.ኤ.አ. የተደረገን ሌላ ጥናት ጠቅሶ የፖለቲካ አደጋዎች ከአገር ውጪ በሚሸጡ የቦንድ ሰነዶች ላይ ቀጥተኛ የሆነ ተጽዕኖ አላቸው ይላል፡፡ ክርስቶፍ በጥናቱ አገራት ብድርን የመክፈል ፍላጎት እና ብድርን የመክፈል አቅም ተለያይተው መታየት ያለባቸው ጉዳዮች እንደሆኑ ማስረጃዎች አሉ ይላል፡፡ ብድርን የመክፈል አቅም ቢኖርም ብድርን የመክፈል ፍላጎት ግን ፖለቲካዊ ውሳኔ መሆኑን ያነሳል፡፡ ይህን ፖለቲካዊ ውሳኔ በአገር ውስጥ የሚፈታተኑ ሁኔታዎች መኖራቸው በአለም አቀፍ ገበያ ውስጥ ለሚኖረው አፈጻጸም ቀጥተኛ ድርሻ ይኖራቸዋል ይላል፡፡

ሞሃመድ ቡዋዚዝ በታህሳስ ወር በ2010 እ.ኤ.አ እራሱን በጋዝ አርከፍክፎ በማቃጠል አመርቅዞ የሰነበተውን ፖለቲካዊ ቅያሜ ቀስቅሶ በቱኒዚያና በአረቡ አለም በፖለቲካ ንቅናቄ መልክ ለኮሰ፡፡ ይህ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ በቱኒዚያ ኢኮኖሚ ላይ ጥሎ ያለፈውን ጥቁር ጠባሳ በ2018 እ.ኤ.አ. ያጠናው ሰላማ ዛይኒ የፖለቲካ ግብግብ ገበያ መር የሆነ ኢኮኖሚ ላይ ስላለው ተጽዕኖ የሚስማማ ይመስላል፡፡ የ2011 እ.ኤ.አ. የፖለቲካ አብዮት ተከትሎ የቱኒዚያ የአክሲዮን ድርሻ ገበያ በ21 በመቶ ቀንሶ እንደነበር፤ አብዮቱን ተከትሎ የታዩት የጸጥታ ችግሮችም አገሪቱን ለዘገምተኛ ኢኮኖሚያዊ እድገት ከመዳረጉም በላይ አገሪቱ የአለም አቀፍ ኢንቨስተሮችን ፍላጎት እንዳትማርክ አድርጓታል ይላል ሰላማ፡፡

በባለፉት ጥቂት አመታት በአለም ላይ የታዩ ፖለቲካዊ እና ማህበራዊ እውነታዎች በካፒታል ገበያው ላይ ከፍተና ተጽዕኖ እንዳላቸው ያሳዩ ሆነው አልፈዋል የሚሉት ደግሞ ዶ/ር ማውሪቺዮ ቫርጋስ እና ፍሎሪያን ሶመር ናቸው፡፡ በግንቦት 2015 እ.ኤ.አ.  ባቀረቡት ጥናት የአረብ አለሙ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ በፖለቲካ እና በኢኮኖሚው ዘንድ ያለን ግንኙነት ምንያክል ጠንቃራ እንደሆነ የተማርንበት ነው ይላል፡፡ እንዳውም ከነዚህ አመታት በኋላ ኢንቨስተሮች ገንዘባቸውን ከማውጣታቸው በፊት ከፋይናንስ ዘርፍ አማካሪዎች በተጨማሪ የፖለቲካ ሁኔታ ተንታኞችም እየፈለጉ ይገኛሉ ይላሉ፡፡

ኢዜማ መንግስት የኢትዮትሌኮም 40 በመቶ ድርሻ ለመሸጥ ስለመወሰኑ በነሃሴ 2012 እ.ኢ.አ. ባዘጋጀው ውይይት የገበያ መር ኢኮኖሚ ውሳኔ ኢኮኖሚያዊ ብቻ አለመሆኑን ያሳየ ነበር፡፡ የፓርቲው መሪ ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ በውይይቱ መጨረሻ ባደረጉት ንግግር ድርሻውን በዚህ ጊዜ መሸጡ ኪሳራ ነው ሲሉ ተደምጠው ነበር፡፡ የኢኮኖሚክስ ፕሮፌሰሩ ምክኒያታቸውን ሲያስረዱም፤ የኮሮና በሽታ አለም ላይ ባመጣው ሁኔታ የኢንቨስተሮች ፍላጎት በመቀነሱ በርካሽ ዋጋ እንዳንሸጠው ያሰጋኛል የሚል ነበር፡፡ ይህም በገበያ መር ኢኮኖሚ ውጤታማ መሆን ኢኮኖሚያዊ ውሳኔ ብቻ ሳይሆን ፖለቲካዊም፤ ማህበራዊም ከመሆኑ ባሻገር አስተማማኝ ጸጥታን እና ምቹ ሁኔታን አንደሚፈልግ ማሳያ ነው፡፡

እጣ ፋንታው በገበያው የሚወሰን ኢኮኖሚን መገንባት ጠንካራና ዘመን ተሻጋሪ መተማመንን የሚሰጡ ፖለቲካዊ፤ ማህበራዊና ህጋዊ ነባራዊ ሁኔታዎችን ይጠይቃል፡፡ የፖለቲካ ግብግብን በጊዜ እና በቅጡ ማስተዳደር ያቃተው መንግስት ለወጠነው “ብልጽግና” ስልጣን ባለው የፖለቲካ ፓርቲ አሊያም በሌሎች የፖለቲካ ፓርቲዎች ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ቅዠት ሆኖ ይቀር ወይ የሚል ጥያቄ እንድናነሳ አስገዳጅ ይሆናል፡፡ ዜጎች በመንግስት የታለመላቸው “ብልጽግና” ቢዘገይ ወይ ቢቀር እንኳን በግል ጥረታቸው የገነቡት ህልማቸው የቅንጦት እንዳይሆንባቸው መጣር ሁሉም ተዋናይ ሊያሟሉት የሚገባ ትንሹ መስፈርት ነው፡፡ ለራሄል እና ለእጮኛዋ ለጊዜው የቤተሰብ ትውውቅ ማካሄድ የቅንጦት ሆኖባቸዋል፡፡ ለጊዜው በግምት እና በቁዘማ በትንሿ ሱቅ ውስጥ ማሳለፍ ግዴታ ሆኗል፡፡

አረ ሁሉም ነገር ቀርቶብኝ በመጣችና ከኔው ጋር እዚሁ በኖረች፡፡

ትላለች ራሄል የቤተሰብ ትውውቁ በአሁኑ ወቅት ቢቀርም ቅር እንደማይላት ስታብራራ፡፡ እጣ ፋንታው በገበያው በሚወሰንበት ኢኮኖሚ ይዞት በሚመጣው የፉክክር አለም ውስጥ ያልተራመደ ህይወት ወደኋላ እንደሄደ ይቆጠራል፡፡ የጸጥታ ችግርና የፖለቲካ ግብግብ ዜጎችን ከትዳር፤ አገርን ከአም አቀፍ ተወዳዳሪነት ማዘግየቱን ባህል አድርጎ ከተያያዘው፤ ምህረት የለሽ የገበያው ዳኝነት ሲታከልበት ውድድሩ ንበረትን በርካሽ ከመሸጥ የዘለለ ውጤት ሳያመጣ እንዳይቀር ያሰጋል፡፡

የኢትዮጲያውያን የተባበረ ኢኮኖሚያዊ ክንድ በጨረፍታ

9

 

በረከት ኤልያስ በነሃሴ 12 2012 ዓ/ም በአዲስ አበባ ከተማ አቃቂ ቃሊቲ ክፍለ ከተማ በወረዳ 06 ከጓደኞቹ ጋር ሆኖ ሆያ ሆዬ ለመጨፈር እየተዘጋጁ ነበር። ከአንድ ቀን በኋላ በሚደረገው የደብረታቦር በዐል ላይ ሆያ ሆዬ ለመጨፈር እየተዘጋጁ የነበሩትን ወጣቶች እድሜ ለተመለከተ ለዘመናት ከተለመደው ወጣ ሊልበት ይችላል፡፡

በእድሜ ትንሹ እኔ ነኝ ማለት ይቻላል፡፡ እኔ 25 አመቴ ነው፡፡

ይላል በረከት በዐሉ ካለፈ ከአንድ ወር በላይ ቢሆነውም፤ ለዚህ ጽሁፍ ኢትዮኖሚክስ ባናገረው ወቅት ለማስታወስ እየሞከረ፡፡

ይህ በዋናነት በኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን አማኞች ዘንድ በሚከበረው በዐል ላይ የሚደረገውን ጭፈራ ከሁሉም ሃይማኖት የተውጣጡና እድሚያቸው ከ18 አመት ያልዘለለ ልጆች የሚሳተፉበት ሆኖ ለረጅም አመታት ቆይቷል፡፡ ከጥቂት አመታት ወዲህ ግን ጭፈራው በዋናነት የኦርቶዶክስ እምነት ተከታዮች የሚሳተፉበት እየሆነ ከመምጣቱም ባለፈ ለዘመናት እንደነበረው ልምድ በጭፈራው ላይ የሚሳተፉት ልጆች በየቤቱ ጨፍረው የሚሰበስቡትን ገንዘብ በየአካባቢዎቻቸው በሚገኙ ሱቆች ላይ ተደርድረው ከረሜላና ማስቲካ እየገዙ አያጠፉትም፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በዓሉ ላይ የሚጨፍሩት እድሚያቸው ከፍ ያለ ወጣቶች መሆናቸው ብቻ ሳይሆን የሚሰበሰበው ከፍተኛ ገንዘብ የሚውልበትም አላማ የተለየ እየሆነ መጥቷል፡፡

ኢትዮኖሚክስ በረከትን በጭፈራው ከተሳተፉ በኋላ ምን ያክል ገንዘብ እንደሰበሰቡ ጠይቆት ነበር፡፡

ያን ቀን በኮሮና ምክኒያት ብዙ ሰዐት አልጨፈርንም፡፡ በዛ ላይ ብዙ ቤቶች አልዞርንም፡፡ ስለዚህ 6000 ብር ብቻ ነው የሰበሰብነው፡፡

ይላል በረከት ለኢትዮኖሚክስ፡፡

እንደበረከት ትውስታ ከሆነ ይህ እንደ ልምድ የተጀመረው በከተማይቱ በሚገኙ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ውስጥ በሚኖሩ ወጣቶች ነው፡፡ በተለይ ጎፋ ኮንዶሚኒየም ተብሎ በሚተጠራው የጋራ መኖሪያ ቤቶች ውስጥ የሚኖሩ ወጣቶች እንደቀልድ በመጣ ሃሳብ ሆያ ሆዬ ሊጨፍሩ ወጥተው ከ100 ሺህ በላይ ብር ሰብስበው ገቡ፡፡ (ኢትዮኖሚክስ በግሉ የገንዘቡን መጠን ማረጋገጥ አልቻለም፡፡) ይህንንም ገንዘብ በወቅቱ በአገሪቱ በተፈጠረው የጸጥታ ችግር ምክኒያት ለተፈናቀሉ ዜጎች መለገሳቸው በከተማው ተሰማ፡፡ ይህም ቀስ እያለ በየአካባቢው በሚገኙ ወጣቶች ዘንድ እንደባህል ሆኖ ቀጠለ፡፡

እንደነ በረከት የጥቂት አመታት ልምድ ከሆነ በወረዳው በሚገኙ የተለያዩ መንደሮች ውስጥ የሚገኙ የተለያዩ የወጣቶች ቡድኖች ጨፍረው ያገኙትን ገንዘብ አንድ ላይ ይሰበስባሉ፡፡ በዚህ ገንዘብም በተወካዮቻቸው አማካኝነት፤ በየመንገዱ ለወደቁ ወገኖች ምግብ ያበላሉ፤ አልባሳትን ገዝተው ያለብሳሉ፡፡

ይህን ግን አሁን ማረግ አልተቻለም፡፡ በኮሮና ምክኒያት በየመንገዱ የወደቁ ወገኖችን መንግስት እራሱ ሰብስቦ በየማዕከሉ አስገብቶ እየረዳቸው ነበር፡፡ ስለዚህ ገንዘቡን በተመሳሳይ መንገድ ሰብስበን መንግስት ለኮሮና መከላከል ላስጀመረው የበጎ አድራጎት ፕሮግራም እንዲሆን ተደርጓል፡፡ 

ይላል በረከት፡፡

እያደገ ከመጣው የበጎ አድራጎት ባህል ተጠቃሚዎቹ የጎዳና ተዳዳሪ ኢትዮጲያውያን ብቻ አይደሉም፡፡ መዝሙር ነብዩን እናስተዋውቃችሁ፡፡ በአዲስ አበባ በንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ከሴተኛ አዳሪ እናቱ የተወለደው መዝሙር፤ የ4ኛ ክፍል ተማሪ ነው፡፡ መዝሙር ከእናቱ ጋር አይደለም የሚኖረው፡፡ እናቱ ተከራይታበት ከምትኖረው ግቢ ውስጥ ትታው ከኮበለለች በኋላ በአካባው ከሚገኙ ጥንዶች መካከል አንድኛው አባወራ አቶ ነብዩ ልጁን በአደራ ተቀብለው ለማሳደግ ቃል ይገባሉ፡፡

የአቶ ነብዩ በጥበቃ የሚተዳደሩ ባለቤታቸው ደግሞ የአዲስ አበባ መስተዳድር በየመንደሩ አደራጅቶ በጽዳት ስራ ካሰማራቸው ሴቶች አንዷ ናቸው፡፡ ተጨማሪ ልጅ በሃላፊነት ወስዶ ማሳደግ ከባድ እንደሆነ ለኢትዮኖሚክስ ይናገራሉ፡-

እንደው የቤት ኪራይ ስለሌለብኝ ነው እንጂ እሱስ የኔም አንድ ልጅ አለ ገና ተማሪ ቤት ያለ፡፡ እሱን ብቻውን ማሳደግ በራሱ ከብዶን ነው የኖርነው፡፡ በአሁን ጊዜ በኔና በባለቤቴ አቅም ሁለት ልጅ ማስተማር እጅጉን ከባድ ነው፡፡

ለአቶ ነብዩ ታዲያ ብስራት የሆነው ዜና የአዲስ አበባ መስተዳድር በቅርቡ ባንኮችን ሰብስቦ ያስጀመረው የበጎ ፍቃድ ዘመቻ ነው፡፡ አስተዳደሩ ከኮረና በኋላ ትምህርት ቤቶች ሲከፈቱ ለተማሪዎች ዩኒፎርሞች ከነተቀያሪያቸው፤ ምሳ ሳህኖች፤ ጫማዎች፤ የትምህርት ሙሉ ቁሳቁሶችን በበጎ አድራጎት ዘመቻው ማዘጋጀት ችሏል፡፡ ይህ ለበጎ አድራጊው የተደረገው በጎ አድራጎት ለአቶ ነብዩ እረፍትን ሰጥቷል፡፡

ኢትዮጲያዊ በመንገድ ላይ ቆመው እንዲሁም በሩን አንኳኩተው ለሚለምኑት ከመመጽወት ተሻግሮ በተደራጀ መልኩ እጅን መዘርጋትም እየለመደ ይመስላል፡፡ በግለሰቦች አስተባባሪነት ከሚጀመሩ የበጎ አድራጎት እንቅስቃሴዎች በቴክኖሎጂ ተደግፈው እስከሚካሄዱ እንቅስቃሴዎች እንደባህል ቀስ በቀስ ኢትዮጲያውያን እየተሳተፉበት ነው፡፡

አቶ ያሬድ ሹመቴ ብዙዎቻችን በቅድሚያ የምናውቀው መታወቂያው ላይ የብሄር መግለጫ እንዳይጻፍ መንግስትን በመሞገቱ ወይንም በአድዋ ጉዞ አዘጋጅነቱ ሊሆን ይችላል፡፡ በባለፉት ሁለትና ሶስት አመታት ግን ያሬድ በተለያዩ የአገሪቱ አካባቢዎች በጸጥታ ችግር ምክኒያት ለሚፈናቀሉ ወገኖች በማህበራዊ ድህረ ገጽ በሚያሰባስባቸው የበጎ አድራጎት ስራዎች ይታወቃል፡፡ ያሬድ ጥሬ ገንዘብ በቀጥታ መሰብሰብ የራሱ እክሎች እንደነበሩበት እና በቀጥታ በባንክ አካውንት ገንዘብ መሰብሰብ እና ድጋፍን በአይነት መሰብሰብ ከተጀመረ ወዲህ ግን ውጤታማ እንደሆነ ይናገራል፡፡ ይህ ጽሁፍ በተጠናቀረበት በጥቅምት 2012 ዓ/ም ያሬድ በወለጋ በአሰቃቂ ሁኔታ ከተገደሉት ኢትዮጲያውያን ጋር በተያያዘ ከቤት ንብረታቸው ለተፈናቀሉ ዜጎች 200 ሺህ ብር ዋጋ ያላቸውን ቁሳቁሶች መረከቡን አስታውቋል፡፡

በቴክኖሎጂ የተደገፈ እና የተደራጀ የበጎ አድራጎት እንቅስቃሴ ቀስ በቀስ እየተለመደ ስለመምጣቱም የሚያሳዩ ምልክቶችን ማግኘት ይቻላል፡፡ አጋር ፈንድ በይሄነው አዲስ፤ ወንደወሰን እንዳለ እና ህሊና ሙላቱ በ2019 እ.ኤ.አ. የተቋቋመ የድጋፍ ማሰባሰቢያ ድህረ ገጽ ነው፡፡ ድህረገጹን ለጎበኘ ኢትዮጲያውያን በፍቃዳቸው የሚሳተፉባቸው እና በግለሰቦች የተከፈቱ የድጋፍ ማሰባሰቢያ ማዕቀፎችን ይመለከታል፡፡ ድህረገጹም ሆነ በዚህ መንገድ የሚደረገው የድጋፍ ማሰባሰቢያ ፕሮግራም ጅማሮ ላይ እንደመሆኑ ብዙዎቹ ማዕቀፎች ብዙ ገንዘብ ባይሰበሰብባቸውም፤ ኮሮና ሊያመጣ የሚችለውን ጫና ለመቋቋም የተከፈተው ዘመቻ ግን እስከ 5700 ብር እንደተሰበሰበበት ማየት ይቻላል፡፡

ወንደሰንን ለዚህ ጽሁፍ ኢትዮኖሚክስ አናግሮት ነበር፡፡

እኔና ጓደኞቼ የተለያዩ የቴክኖሎጂ መፍትሄዎችን ፍለጋ እንወያይ ነበር፡፡ ትኩረታችንን ከሳቡት ነገሮች አንዱ ድጋፎችን በተደራጀ እና ግልጽነቱን በጠበቀ መልኩ ማስተባበር የሚችል ዌብሳይት መፍጠር ነበር፡፡ ብዙ ድጋፎች በየመንደሩ እንደሚሰበሰቡ እናውቃለን፡፡ ግን ግልጽነት የጎደላቸው እና የብዙ ሰዎችን አቅም ማደራጀት የሚችሉ አይደሉም፡፡ ይህንን ይፈታል ያልነውን የቴክኖሎጂ መፍትሄ ነው ይዘን የመጣነው፡፡

ይላል ወንደሰን፡፡ 

ሌላኛው ተመሳሳይ ድህረ ገጽ በ2018 እ.ኤ.አ. የተመሰረተውና ኢትዮጲያ ውስጥ በሚገኝ ቢቲኔት ቴክኖሎጂ ሶሉሽንስ እና አሜሪካን አገር በሚገኘው ደጋፊ ኢንክ በጣምራ የሚተዳደረው ደጋፊ የተሰኘው ድህረ ገጽ ነው፡፡ ይህም ድህረ ገጽ ኢትዮጲያውያን ከአገር ውስጥ እና ከአገር ውጪ ሆነው ድጋፍ የሚያደርጉባቸው የተለያዩ ማዕቀፎች አሉት፡፡ በድህረ ገጹ የወፍ በረር ቅኝት አብዛኛዎቹ ማዕቀፎች ብዙ ገንዘብ መሰብሰብ እንዳልጀመሩ ቢያሳይም ለድሬ ዳዋ ነዋሪዎች የተከፈተው ዘመቻ ግን ከ79 ሺህ ብር በላይ እንደተሰበሰበበት ማየት ይቻላል፡፡

በኢትዮጲያውያን ተነሳሽነት ተጀምረው በኢትዮጲያውያን የኢኮኖሚ አቅም እየተንቀሳቀሱ ያሉትን ለማንሳት ያክል አንጂ አገሪቱ ለበጎ አድራጎት እንቅስቃሴዎች አዲስ አይደለችም፡፡ የኢትዮጲያ የበጎ አድራጎት እና ማህበራት ምዝገባ እና ቁጥጥር ኤጀንሲ የመዘገባቸው ከ3000 በላይ የበጎ አድራጎት ማህበራት እንዳሉ ይታወቃል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ እነዚህ ማህበራት የነበሩባቸው የአሰራር ማነቆዎች ቀለል እንዲሉ በመደረጋቸው ከዚህም የሚጨምሩበት እድል ይኖራል ቢባል ከእውነታው የራቀ አይሆንም፡፡

የበጎ አድራጎት ያዛልቃል?

የበጎ አድራጎት እንቅስቃሴዎች የተፈናቀሉ ዜጎችን ወደየ ቀያቸው ከመመለስ፤ የተራቡና የተጠሙትን ከማብላት እና የታረዙትን ከማልበስ የዘለለ ለዘላቂ ልማት ሊሆኑ ይችላሉ ወይ የሚለው ጉዳይ በጥቂቱም ቢሆን መቃኘት ተገቢ ነው፡፡

ሂዘር ግራዲ ገለልተኛ የበጎ አድራጎቶች እንቅስቃሴዎች አማካሪ ናቸው፡፡ በ2014 እ.ኤ.አ. በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የልማት ፕሮግራም ድጋፍ ባደረጉት ጥናት የቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፎች ለአጣዳፊ ፍላጎቶች ከመዋላቸው በዘለለ በዘላቂነት የአገራትን ቀዳዳዎች ሊሞሉ ይችላሉ ይላሉ፡፡ ለዚህ እንደማሳያም ሰበሰብኩት ባሉት መረጃ መሰረት በ2011 እ.ኤ.አ. የበጎ አድራጎት ዘመቻዎች ከ59ቢሊዮን ዶላር በላይ ማሰባሰብ መቻሉን ያነሳሉ፡፡

ምንም እንኳን በጣሙን የተለመደውና መረጃም በብዛት የሚገኝለት ከሰሜኑ የአለም ክፍል ወደደቡቡ ክፍል ስለሚፈሰው የበጎ አድራጎት እንቅስቃሴ ቢሆንም፤ በጎ አድራጎት ግን በአብዛኛው የአለም ማህበረሰቦች ዘንድ በባህል እና በሃይማኖትም ጭምር የተደገፈ አስተሳሰብ መሆኑን ጸሃፊዋ ያነሳሉ፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህም ከአንደኛው የደቡብ ክፍል ወደሌላው የደቡብ ክፍል የሚፈሰው የተደራጀ የበጎ አድራጎት ፍሰት እየጨመረ መምጣቱንም ጥናቱ ያነሳል፡፡ እንዳውም በ2030 እ.ኤ.አ. አብዛኛዎቹ የበጎ አድራጎት እንቅስቃሴዎች አፍሪካን በመሰሉ የአለም ክፍሎች የሚሽከረከር ሊሆን ይችላል ይላሉ ጸሃፊዋ- ምክኒያቱ ደግሞ ከ10 አመታት በኋላ የመካከለኛው ገቢን የሚቀላቀሉ አብዛናዎቹ ዜጎች የሚገኙት በነዚህ የአለም ክፍሎች በመሆናቸው ነው፡፡

የቻይና፤ የህንድ እና የብራዚል አጠቃላይ የአገር ውስጥ ምርት መጠን በ2011 እ.ኤ.አ. ከአሜሪካን፤ ካናዳ፤ ፈረንሳይ፤ እንግሊዝ እና ጀርመን አጠቃላይ ምርት ጋር የሚገዳደርበት ደረጃ ደርሷል፡፡ በዚህም እንደ አለም ባንክ ከሆነ በ2011 እ.ኤ.አ. በከፍተኛ ፍጥነት እያደጉ ካሉት አነዚህ አገራት ወደ ድሃ አገራት የሚፈሰው ቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፍ ከ12 እስከ 15 ቢሊዮን ዶላር ደርሷል ይላል፡፡

አፍሪካም ምጽዋትን መጠበቅ ብቻ ሳይሆን መጽዋች በሆኑ ከሁለት ደርዘን በላይ በሚሆኑ ቢሊዬነሮቿ አማካኝነት የቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፍን እየተማረች ነው ይላል ጥናቱ፡፡ ደቡብ አፍሪካ ብቻ በ2011 እ.ኤ.አ. 96 ሚሊዮን ዶላር የቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፍ ለድሃ አፍሪካውያን አጋሮቿ ማድረጓን ጥናቱ ጨምሮ ያነሳል፡፡ የአፍሪካውያንን የቀጥተኛ በጎ አድራጎት ድጋፍ እና እያመጣ ያለውን ለውጥ በቅጡ መረጃ ማሰባሰብ ላይ ችግር ቢኖርም የአፍሪካ ባለጸጎች ድህነትን በዘላቂነት በመፍታት፤ በፍትህ እና ዲሞክራሲ እንዲሁም በትምህርት ዘርፎች አጋር አፍሪካውያንን የመደገፍ ልምዱ እያደገ ስለመሆኑ ግን ማስረጃ አለ ትላለች ሂዘር፡፡

የተደራጁ የበጎ አድራጎት እንቅስቃሴዎች ዘላቂ ጥቅማቸው በሚሰበስቡት ገንዘብ መጠን ምክኒያት ብቻም አይደለም፡፡ እንደ ሂዘር ከሆነ እነዚህ የበጎ አድራጎት እንቅስቃሴዎች ለተለያዩ አገራት ችግሮች የእውቀት እና ክህሎት ማደራጃ እና ልምድ መለዋወጫ፤ የተለየ የችግር መፍቻ መንገዶችን መሞከሪያ እና መተግበሪያም ሆነው ያገለግላሉ፡፡ ችግር አፈታታቸውም ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተሻሻለ መምጣታቱን ያነሳሉ፡፡ ለዘመናት እንደነበረው ለአንድ አካባቢ ችግር ከሌላ አካባቢ የመጣን መፍትሄ በተለያዩ ማህበረሰቦች ላይ መጫን ሳይሆን ችግር ያለባቸው አካባቢዎችን ውስጣዊ አቅምም በማጥናት፤ በመለየት እና ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ ከሌሎች አከባቢዎች ከመጡ ልምዶች ጋር በማዳቀል ልማትን እያፋጠኑ ነው ይላሉ አማካሪዋ፡፡

የቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፍ ከገንዘብ ድጋፍ ባለፈ ስለሚያመጣው እንድምታ ኢትዮጲያ በሚሊኒየም የልማት ግቦች ላይ ላስመዘበችው ውጤት እንደ አንድ ምክኒያት ሲነሳ መቆየቱም ይታወሳል፡፡ አገሪቱ በእናቶች ሞት ቅነሳ፤ ፍጹም ድህነትን ቅነሳ እንዲሁም በህጻናት ሞት ቅነሳ ረገድ ያስመዘገበችውን ውጤት ከዚህ የቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፍ ጋር የሚያያዝ እንድምታ እንዳለው በብዙ ተነግሯል፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ወደስልጣን ከመጡ በኋላ በግል ሲያስቧቸው የከረሙ የሚመስሉት ሶስት ፕሮጀክቶችን አስጀምረው ያስጨረሱበት መንገድ የቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፍን ለዘለቄታዊ ልማት የመጠቀም ፍንጭን ያመላከተም ነበር፡፡ በብሔራዊ ቤተመንግስት ውስጥ የተገነባው አንድነት ፓርክ፤ የሸገር ፓርክ እንዲሁም እንጦጦ ፓርክ ከኢትዮጲያውያን በቀጥታ በተሰበሰበ የበጎ አድራጎት ድጋፍ አማካኝነት ተገንብተው የተጠናቀቁ ፕሮጀክቶች ናቸው፡፡ ጠቅላዩ ገበታ ለሸገር ብለው ባስጀመሩት ፕግራማቸው ከ3ቢሊዮን ብር በላይ መሰብሰባቸው፤ ለዚህም አንድ እራትን በቤተመንግስት ከእርሳቸውና ከባለቤታቸው ጋር ለመመገብ አምስት ሚሊዮን ብር በግለሰብ ያስከፈሉበት አካሄድ የድጋፍ አሰባሰብ ፈጠራ የተቀላቀለበት እንዲሆን ፍንጭ ሰጥቶ ያለፈ ነበር፡፡

በ2011 በጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ቤተመንግስት ውስጥ የተዘጋጀ እራት 5 ሚልየን ብር የመግብያ ዋጋ ነበረው

ኢትዮጲያውያን የተባበረ ኢኮኖሚያዊ ክንዳቸውን ለተመረጡ የልማት አላማዎች የማዋሉ እንቅስቃሴ ቀጥሎ በቅርቡ ገበታ ለሃገርም ይፋ ተደርጓል፡፡ ይህ በተመሳሳይ 3ቢሊዮን ብር ይሰበሰብበታል ተብሎ የተገመተው እና ለአንድ እራት 10 ሚሊዮን ብር ይከፈልበታል የተባለውን እራት ጠቅላዩ አስጀምረዋል፡፡ አላማውን የጎርጎራ፤ወንጪ እና ኮይሻ የባህር ዳርቻዎችን ማልማትን ያደረገው የቀጥተኛ ድጋፍ ማሰባሰቢያው ሲጠናቀቅ በቀጥተኛ እና በተዘዋዋሪ በአስርሺዎች ለሚቆጠሩ ዜጎች በዘላቂነት የገቢ ምንጭ የመሆን ውጤት እንደሚኖረው ተገምቷል፡፡

የኢትዮጲያውያን የተባበረ ኢኮኖሚያዊ ክንድ ምን ያህላል ቢሉ- በአፍሪካ በግዝፈቱ የመጀመሪያውን በአለም ደግሞ አራተኛውን የኤሌትሪክ ሃይል ማመንጫ ግድብ ያክላል ብሎ መመለስ ይቻላል፡፡ እንደነበረከት በየመንገዱ ለሚተኙ ወገኖች ወይንም እንደነ ያሬድ በጸጥታ እና በተፈጥሮ ችግር ምክኒያት ንፋስ ለገባው ወገን በፍጥነት ለመድረስ መመጽወትን ኢትዮጲያዊ ወትሮም ያውቃል፡፡ በተደራጀ መልኩ ቀጥተኛ የበጎ አድራጎ ድጋፍን በማሰባሰብ ለዘላቂ ልማት እና ድህነት ቅነሳ ማዋልን ቀስ በቀስ እየተማረም ይመስላል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እየጨመሩ የመጡት የፖለቲካ ውጥረቶች በተለያዩ አካባቢዎች የሚንቀሳቀሱ የበጎ አድራጎት ፕሮጀክቶች ላይ ስለፈጠሩት አሉታዊ ተጽዕኖ ለጥናት በሚበቃ መልኩ የተሰበሰበ መረጃ ኢትዮኒሚክስ ባያገኝም፤ የፕሮጀክት አስተባባሪዎች የመወያያ ርዕሶች ከሆኑ ግን ዋል አደር ብለዋል፡፡

እንቅፋቱ ሌላም መልኮች አሉት ይላል ወንደሰን ለኢትዮኖሚክስ፡-

እኛ ስንጀምር ካጋጠመን እንቅፋት አንዱ የምዝገባ ጉዳይ ነው፡፡ የተደራጀ የቀጥተኛ ድጋፍ ማሰባሰብ ሃሳብ ለአገሪቱ አዲስ በመሆኑ የትኛው የመንግስት አካል ነው የሚመለከተው ስለሚለው በግልጽ የተቀመጠ ህግ አልነበረም፡፡ ከብዙ ውይይት እና ገለጻ በኋላ ከበጎ አድራጎት እና ማህበራት ቁጥጥር ኤጀንሲ ጋር የመግባቢያ ሰነድ መፈራረም ችለናል፡፡

ይላል ወንደሰን ለኢትዮኖሚክስ፡፡

ወላጅ እናቱ ጥላው የሄደችውን መዝሙርን የለት ጉርሱን መስጠት ቁምነገር ቢሆን ኖሮ ኢትዮጲያ በድህነት አረንቋ ውስጥ ባልከረመች ነበር፡፡ መዝሙር ያጣውን ወላጅነት ተክቶ፤ አስተምሮ ለቁም ነገር ማብቃት የቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፎች ተቀዳሚ ተግባር ሊሆን ይገባዋል፡፡ የቀጥተኛ የበጎ አድራጎት ድጋፎች በዘላቂነት ለቁም ነገር እንዲበቁ ስልጣን ላይ ያለው አካል ጸጥታን በማስከበር እና የህግ ማነቆዎችን በመፍታት እረገድ የማይተካ ሚና እንዳለው መገንዘብ ያሻል፡፡ ኢትዮጲያውያን በተደራጀ መልኩ የበጎ አድራጎት ላይ ያላቸውን የተሳትፎ ባህል እያሳደጉ ሲመጡ ባህሉን በአግባቡ አለመጠቀም እንደመዝሙር ያሉ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ኢትዮጲያውያን ላይ እንቅፋት መሆን ነው፡፡ ኢንቨስትመነት እና በጎ አድራጎት የአጥር ላይ ወፍ ነው፤ ኮሽ ሲል ይበራል እንዲሉ፤ በሰጪው ትዝብት ውስጥ እንዳይጥል መጠንቀቅ ለይደር የሚባል አይደለም፡፡

በአስመራ ከተማ የሚሳኤል ጥቃት ተፈፀመ

2

ይህ ዘገባ በየጊዜው መረጃ የሚጨመርበት ስለሆነ ይከታተሉ

ከጠዋቱ 1:55 ህዳር 6

በትላንትናው ምሽት መነሻቸው ከትግራይ ክልል እንደሆኑ የሚገመቱ ሚሳኤሎች በአስመራ ከተማ ላይ ጥቃት ፈፅመዋል። አለም አቀፉ የዜና አውታር ሮይተርስ በአስመራ ከተማ የሚገኙ አምስት የዲፕሎማቲክ ምንጮችን ገልፆ እንደዘገበው “በትንሹ” ሶስት ሚሳኤሎች በኤርትራዋ ዋና ከተማ ላይ ያረፉ ሲሆን ከእነዚህ ውስጥ ሁለቱ የአስመራ አየር ማረፍያን እንዳጠቁ ተሰምቷል።  የኤርትራ መንግስት እስካሁን በጉዳዩ ላይ ይፋ መግለጫ ያልሰጠ ሲሆን ጥቃቱ በሰውም ሆነ በንብረት ላይ ምን ያህል ጉዳት እንዳደረሰ የታወቀ ነገር የለም።

ከጠዋቱ 4፡00 ህዳር 4

የትግራይ ክልል ለነዋሪዎች ቦንድ መሸጥ ጀመረ። ይህ “መከታ ልማት ትግራይ” የሚል ስያሜ የተሰጠው ቦንድ የ5 አመት እድሜ ያለው ሲሆን አላማውም ሕብረተሰቡ በእጁ ላለው ገንዘብ ዋስትና እንዲኖረው ነው ተብሏል። በተጨማሪም የክልሉ ምክትል ርእሰ መስተዳደር የሆኑት ዶ/ር አብርሃም ተከስተን ጠቅሶ የቦንዱ ሽያጭ ሌላው ጥቅም ትግራይ ክልል ያጋጠማትን አደጋ ለመከላከል የሚረዳ ነው ሲል የክልሉ ሕዝብ ግንኙነት ቢሮ በፌስቡክ ገፁ ገልጿል። ዶ/ር አብርሃም የክልሉ ሕብረተሰብ ዕድሜ ሳይገድበው ሁሉም ነዋሪ ቦንዱን እንዲገዛ ጥሪ አቅርበዋል። የክልሉ የፋይናንስ ሀላፊ አቶ ዳንኤል አሰፋ በበኩላቸው ቦንዱ ችግሮችን ለመፍታት የሚያግዝና በሁሉም ባንኮች እንዲሁም የማይክሮ ፋይናንስ ተቋማት ተፈፃሚነት ይኖረዋል ብለዋል።

በተያያዘ መልኩ መቀመጫነቱን በትግራይ ክልል ያደረገው ደደቢት የማይክሮ ፋይናንስ ተቋም፣ እስካሁን ስራ እንዳላቆመ አስታውቋል። ይሁን እንጂ ሕብረተሰቡ ቆጥቦ መጠቀም ያለበት በመሆኑ ከ10ሺ ብር በላይ ማውጣት እንደማይቻል የተቋሙ ዋና ስራ አስኪያጅ አቶ ሙሉጌታ ብርሃነ ከቢቢሲ ጋር ባደረጉት ቆይታ ተናግረዋል። አቶ ሙሉጌታ አክለውም ማይክሮ ፋይናንሱ ለ70ሺ የሚሆኑ ጡረተኞች ከእለተ ማክሰኞ ጀምሮ ክፍያ መፈፀም መጀመሩንና እንዲሁም 100ሺ ለሚሆኑ የክልሉ መንግስት ሰራተኞች የጥቅምት ወር ደሞዝ መክፈል ተጀምሯል ብለዋል።

በትግራይ ክልልና በኢትዮጵያ የፌደራል መንግስት መካከል የተቀሰቀሰውን ይፋ ጦርነት ተከትሎ በክልሉ ያሉ ባንኮች በብሔራዊ ባንክ ትእዛዝ ላለፉት 10 ቀናት ዝግ ሆነው መቆየታቸውንና እስካሁንም ስራ እንዳልጀመሩ ከክልሉ የሚወጡ ዘገባዎች ያሳያሉ።

ከጠዋቱ 4፡30 ጥቅምት 27

የተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሃፊ አንቶንዮ ጉቴሬዝ በትግራይ ክልል ያለው ሁኔታ እጅጉን እንዳሳሰባቸው በትዊተር ገፃቸው ገለፁ። መቀመጫቸውን በኒውዮርክ ከተማ ያደረጉት ፖርቱጋላዊው ዋና ፀሃፊ የኢትዮጵያ መረጋጋት ለአፍሪካ ቀንድ እጅጉን ወሳኝ እንደሆነ አሳስበው በአካባቢው ያለው ውጥረት በአፋጣኝ እንዲቃለልና በሰላማዊ መንገድ እንዲፈታ ጥሪ አቅርበዋል።

ከጠዋቱ 4፡03 ጥቅምት 27

ኑቨል ደጅቡቲ የተባለው የፈረንሳይኛ ድህረ ገፅ እንደዘገበው 16 የሚሆኑ የትግራይ ተወላጅ የመከላከያ ሰራዊት አባላት ከሁለት ቀናት በፊት ወደ ጅቡቲ ገብተዋል። 1 ኮረኔል፣ 1 ኮማንደርና 12 ሉተናንቶችን የያዘው ይህ ቡድን ጅቡቲ ገብቶ ጥገኝነት ቢጠይቅም የጅቡቲ መንግስት ግን አሳልፎ ለኢትዮጵያ መንግስት ለመስጠት መወሰኑን ዘግቧል። እነዚህ የመከላከያ አባላት በጄኔቫው የ1951 ኮንቬንሽን መሠረት ጅቡቲ አሳልፋ ልትሰጣቸው እንደማይገባ እየተከራከሩ ነበር የሚለው ድህረገፁ የጅቡቲ መንግስት በወታደራዊ አውሮፕላን ትላንት ማምሻውን ወደ አዲስ አበባ ሊልካቸው አቅዶ እንደነበር ያወሳል። ይሁን እንጂ አባላቱ ወደ አዲስ አበባ ይመለሱ አይመለሱ እስካሁን ሊያረጋግጥ አልቻለም።

ከጠዋቱ 3:45 ጥቅምት 27

በአዲስ አበባ ቦሌ አየር ማረፍያ የትግራይ ብሔር አባላት የሆኑ መንገደኞች ተመርጠው ከአገር እንዳይወጡ እንደተከለከሉ ኢትዮኖሚክስ አረጋግጧል። መንገደኞቹ የውጭ አገር ቪዛ ያላቸው ቢሆንም መታወቅያዎቻቸውን በመጠቀም ብሔራቸው እየተለየ ከበረራ እንዲቀሩ ተደርጓል። በተመሳሳይ መልኩ በአየር ማረፍያው የሚሰሩ የትግራይ ብሔር አባላት የሆኑ የጥበቃና የደህንነት ሰራተኞች በአሁኑ ወቅት ከስራቸው እረፍት ወስደው በየቤታቸው እንዲቆዩ መደረጋቸውን ኢትዮኖሚክስ አረጋግጧል።

ከጠዋቱ 2፡00 ጥቅምት 27

ሱዳን ውስጥ ካሉት 18 ክልሎች አንዷ የሆነችውና ከኤርትራ እስከ ትግራይ ሁመራ ከተማ የሚዘረጋ አዋሳኝ ድንበር ያላት የቃሳላ ክልል በሁመራ በኩል ያለውን አዋሳኝ ድንበር መዝጋቷን አስታወቀች። የድንበሩን መዘጋት ያስታወቁት የክልሉ ጊዜያዊ አስተዳዳሪ ፋትሃል ራህማን አልአሚን ሲሆኑ ሱዳን ኒውስ ኤጀንሲ የተባለው የመንግስት ሚድያ እንደዘገበው ድንበሩን የመዝጋት ውሳኔ የተደረገው በኢትዮጵያ በትግራይ ክልል አቅራብያ ባለው ውጥረት ምክንያት መሆኑን ታውቋል። የክልሉ ጊዜያዊ አስተዳዳሪ አክለውም በቅርቡ ሁኔታውን ለመቃኘት ወደ ድንበሩ እንደሚጓዙ አስታውቀው አሁን ባለው ሁኔታ ማንኛውም አይነት የታጠቀ ግለሰብም ሆነ ቡድን ወደ ድንበራቸው እንደማያስገቡ አስታውቀዋል።

ከዚህ ጋር ተያይዞም የሌላኛዋ ጋዳረፍ የተባለች የሱዳን ክልል አስተዳዳሪ ወታደሮቻቸውን ወደ ኢትዮጵያ የአማራ ክልል ድንበር አቅራብያ ማስጠጋታቸውን አስታውቀዋል። አስተዳዳሪው እንዳሉት ወታደሮቹን ማንቀሳቀስ ያስፈለገው ድንበር ተሻግረው በመግባት በሱዳን ገበሬዎች ላይ ጥቃት የሚያደርሱ ቡድኖች ሊኖሩ ይችላሉ በሚል ስጋት መሆኑን ገልፀዋል።

ከጠዋቱ 12፡00 ጥቅምት 27

የተባበሩት መንግስታት በትግራይ ክልል ለሚገኙ በሺዎች የሚቆጠሩ ኤርትራውያን ስደተኞች መደበኛ የምግብና የቁሳቁስ እርዳታን ማቅረብ እንዳልቻለ የአሜሪካው ኒውዮርክ ታይምስ ጋዜጣ ዘገበ። ተቋሙ በትግራይ ክልል የሚያደርገው እንቅስቃሴ የተስተጓጎለበት ከመሆኑም በተጨማሪ ሰራተኞቹ ወደ መቀሌ ለመግባት የይለፍ ቃል እስኪሰጣቸው ድረስ በከተማዋ መግብያ እየተጠባበቁ እንደሆነ ለማወቅ ተችሏል።

ከምሽቱ 1፡42 ጥቅምት 26

የኢትዮጵያ አየር ሃይል በመቀሌ ከተማ የአየር ድብደባ አካሄደ። ድብደባው ምን አይነት ጉዳት እንዳደረሰም ሆነ በየትኛው የመቀሌ አካባቢ እንደተፈፀመ ኢትዮኖሚክስ ለማረጋገጥ አልቻለም።

ከምሽቱ 12፡00 ጥቅምት 26

በሱማልያ ጌዶ ከተማ ያሉ የኢትዮጵያ ወታደሮች ካምፓቸውን ለቀው ወደ ኢትዮጵያ ድንበር እየተመለሱ እንደሆነ የአይን እማኞችን ጠቅሰው የተለያዩ የሱማልያ መገናኛ ብዙሃን እየገለፁ ይገኛሉ። እነዚህ ወታደሮች አልሻባብን በመዋጋት ላይ ላለው የአፍሪካ ሕብረት አሚሶም ጦር ኢትዮጵያ ካበረከተቻቸው ወታደሮች ውጪ ያሉና በቀጥታ በኢትዮጵያ መከላከያ ሃይል እዝ ስር የነበሩ መሆናቸው ታውቋል።

ከጠዋቱ 5፡12 ጥቅምት 25

የኢፌድሪ ሚኒስትሮች ምክር ቤት በትግራይ ክልል የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አወጀ። ከደቂቃዎች በፊት ከጠቅላይ ሚንስትር ጽሕፈት ቤት የወጣ መግለጫ እንደሚከተለው ነው፡

“የኢፌድሪ ሚኒስትሮች ምክር ቤት ዛሬ ጥቅምት 25/2013 ባደረገው 21ኛ አስቸኳይ ልዩ ስብሰባ መንግሥት የሀገርን ሰላምና ሕልውና፣ የሕዝብንና የዜጎችን ደህንነት የማረጋገጥ እና ሀገሪቷን ወደ ሁከትና ብጥብጥ የሚወስዱ ማናቸውንም ድርጊቶችን የመከላከል ሕገ መንግሥታዊ ኃላፊነት ያለበት መሆኑን በመገንዘብ፤ እንዲሁም በትግራይ ብሔራዊ ክልል ውስጥ ሕገ መንግሥቱንና ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን እንዲሁም የሕዝብን ሰላምና ፀጥታ አደጋ ላይ የሚጥሉ በተለይም የሀገርን ሉዐላዊነት የሚገዳደሩ፣ የፌደራል መንግሥት በሕገ መንግሥቱ የተሰጠውን ሥልጣንና ኃላፊነት በክልሉ እንዳይወጣ እና ሀገሪቷን የጦር አውድማ የሚያደርጉ፣ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ውሳኔዎችን ጭምር በመጣስ በርካታ ሕገ ወጥ ተግባራት እየተፈፀሙ በመሆኑ፤ ይህን ሁኔታ በመደበኛው የሕግ ማስከበር ሥርዓት ለመከላከልና ለመቆጣጠር የማይቻልበት ደረጃ ላይ መደረሱን በመረዳት፤ በሕገ መንግሥቱ በተደነገገው መሠረት ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን ለመጠበቅ ልዩ እርምጃዎችን መውሰድ የሚያስችል የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በመደንገግ እና ተግባራዊ በማድረግ ሁኔታውን በመቆጣጠር በሀገሪቱ ሰላምና ሕልውና ላይ የተጋረጠውን አደጋ መከላከል አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ፤ በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 93/1/ሀ መሰረት የሚከተለው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ታውጆዋል።

የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለስድስት ወራት ተፈጻሚ የሚሆን ሲሆን፣ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን የሚያስፈፅም በኢፌድሪ ጦር ኃይሎች ጠቅላይ ኢታማዦር ሹም ሰብሳቢነት የሚመራና አግባብነት ካላቸው አካላት የተወጣጡ አባላት ያሉት ግብረኃይል በዚህ አዋጅ ተቋቁሟል። ግብረኃይሉ ተጠሪነቱ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ሲሆን ‘‘የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ግብረሀይል’’ ተብሎ ይጠራል።አዋጁ በመላው የትግራይ ብሔራዊ ክልላዊ መስተዳድር ተፈፃሚ የሚደረግ ሲሆን፣ እንደያስፈላጊነቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ተፈፃሚ ወይም ቀሪ የሚሆንባቸውን ተጨማሪ አካባቢዎችነ ግብረኃይሉ በሚያወጣው በመመሪያ ይወስናል። የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን አስመልክቶ ዝርዝር መርጃዎች በየጊዜው ለህብረተሰቡ የሚሰጡ ይሆናል።”

 

ከጠዋቱ 4፡56 ጥቅምት 25

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ወደ ጎንደር፣ መቀሌ፣ ሽሬና አክሱም የሚያደርጋቸውን በረራዎች ላልተወሰነ ጊዜ ማቋረጡን ኢትዮኖሚክስ አረጋግጧል።

ከጠዋቱ 4፡14 ጥቅምት 25

አሁን በደረሰን መረጃ መነሻቸውን ከመቀሌ አሉላ አባነጋ አየር ማረፍያ ያደረጉ ሁለት ኤርባስ አውሮፕላኖች በርካታ ወታደሮችን ይዘው አዲስ አበባ ቦሌ አየር ማረፍያ ደርሰዋል። እነዚህ በተለምዶ በመንገደኛ ተርሚናል ያርፉ የነበሩ አውሮፕላኖች ዛሬ በካርጎ ማስተናገጃ ያረፉ ሲሆን ወድያውኑ በወተዳሮች እንደተከበቡ ኢትዮኖሚክስ በስፍራው ካሉ ታማኝ ምንጮች ለመረዳት ችሏል።

ከጠዋቱ 4፡00 ጥቅምት 25

ትላንትና ማምሻውን በመቀሌ ከተማ ከባድ የቶክስ ልውውጥ እየተሰማ እንደነበር የአካባቢው ነዋሪዎች ለኢትዮኖሚክስ ያስታወቁ ሲሆን ይህንን ተከትሎም በትግራይ ክልል የስልክና የኢንተርኔት ግንኙነቶች ሙሉ ለሙሉ ተቋርጠዋል። ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ከሰአታት በፊት በፌስቡክ ገፃቸው በሰጡት መግለጫ “ሕወሐት በትግራይ በሚገኘው የመከላከያ ካምፕ ላይ ጥቃት አድርሷል። ሰሜን ዕዝንም ለመዝረፍ ሙከራ አድርጓል። ” ሲሉ ተናግረዋል።

ጠቅላይ ሚንስትሩ አክለውም “የመከላከያ ሠራዊታችን በኮማንድ ፖስት እየተመራ ሀገሩን የማዳን ተልዕኮውን እንዲወጣ ትእዛዝ ተሰጥቶታል።” ያሉ ሲሆን ኢትዮኖሚክስ ለጊዜው ሊያረጋግጣቸው ያልቻሉ በርካታ መረጃዎች በአካባቢው ተኩስ እንደቀጠለ እየዘገቡ ይገኛሉ።

የትግራይ ክልል መንግስት በበኩሉ ከጥቂት ሰአታት በፊት ባወጣው መግለጫ በክልሉ ምንም አይነት የአየር ላይ በረራ እንዲሁም የሰራዊት እንቅስቃሴ እንዳይኖር ማገዱን አስታውቋል። በተጨማሪም “የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት የሰሜን እዝ ከትግራይ ሕዝብ ጎን ለመቆም ወስኗል” የሚል መግለጫ በድምፂ ወያነ የተዘገበ ቢሆንም በአካባቢው ባሉ የስልክና የኢንተርኔት ግንኙነቶች መቋረጥ ምክንያት ከሁለቱ ወገኖች በኩል ከሚሰጡ መግለጫዎች ውጪ ኢትዮኖሚክስ በመሬት ላይ ያለውን እውነታ እስካሁን በአግባቡ ለማረጋገጥ አልቻለም።

ሃይማኖታዊ በዐላት፡- እርግማኖች ወይስ በረከቶች?

0

 

በአዲስ አበባ መስተዳድር ታቅዶ ሲከናወን የነበረው የመስቀል አደባባይ ግንባታ ከልማት አንድምታው ይልቅ ሃይማኖታዊ እንድምታው ጎልቶ የመከራከሪያ ነጥብ ሆኖ ሰንብቷል፡፡ አዲስ አባባ ከምትታወቅባቸው ባህሪያት አንዱ የመኪና ማቆሚያ የሌላቸው ፎቆቿ ናቸው፡፡ የመኪና ማቆሚያ በዲዛይኖቻቸው ላይ አስገብተው ያስገነቡ የፎቅ ባለቤቶች አንኳን ቀስ በቀስ ሸንሽነው ማከራየትን አንደ ባህል ከተያያዙት ቆይተዋል፡፡ ባለመኪና ከመሆን እግረኛ መሆን ይሻላል እስኪባል ድረስ መኪና ማቆሚያ አጥቶ መንከራተት የከተማዋ ገጽታ ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም፡፡

ይህ ያሳሰበው የሚመስለው አስተዳደሩ የመኪና ማቆሚያ ችግር ይፈታል ያለውን ፕሮጀክት ነድፎ በመስቀል አደባባይ ስር ሲያስገነባ ቆይቷል፡፡ ይህ ከ5000 በላይ ሰራተኞች ተሳትፈውበታል የተባለውና ስራ ሲጀምር 1400 መኪኖችን በአንድ ላይ ያቆማል የተባለው ፕሮጀክት ከመጠናቀቁ ቀደም ብሎ የፖለቲካዊ እና ሃይማኖታዊ ጭቅጭቅ ምክኒያት ሆኖም ነው የቆየው፡፡

የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን በዩኔስኮ ያስመዘገበችውን የመስቀል በዐሏን ምዕመኖቿን ሰብስባ የምታከብርበት አካባቢ እንደመሆኑ፤ ፕሮጀክቱ ከመስቀል በፊት ካልተጠናቀቀ ከፍተኛ ቅሬታ ይፈጠራል የሚሉ መላምቶችም ነበሩ፡፡ የኮሮና ቫይረስ የብዙ ሰዎችን መሰብሰብ በመከልከሉ የመንግስትና የቤተክርስቲያኒቱ ግብግብ ሳይፈጠር ቀርቷል፡፡

የኢትዮጲያን ሄራልድ በመስከረም 2019 እ.ኤ.አ. የሚስቴሩን የህዝብና አለም አቀፍ ግንኙነት ዳይክተርን ጠቅሶ እንደዘገበው የመስቀል በዐል በዩኔስኮ ከተዘገበ ወዲህ በዐሉን የሚታደሙ ቱሪስቶች በእጥፍ እንደጨመረ ዘግቧል፡፡ ዳይሬክተሩ ከ2017 እ.ኤ.አ. ጀምሮ በተከሰተው የፖለቲካ ቀውስ ይህ ቁጥር እጅጉን ማሽቆልቆሉንም ነግረውኛል ይላል ዘገባው፡፡

ለሃይማኖቱ ተከታይ እና ለበዐሉ ታዳሚ ግን ነገሩ ከዚህም ሊከፋ ይችላል፡፡ እዮብ ተመስገን አዲስ አበባ ተወልዶ ያደገ የፒያሳ ልጅ ነው፡፡ ከልጅነቱ ጀምሮ የመስቀል በዐልን መታደም አንድም ቀን አምልጦት እነደማያውቅ ይናገራል፡፡

እኛ እኮ ለፖለቲካ ግብግብ ብለን የምናደርገው አይደለም፤ ከልጅነታችን ጀምሮ በወላጆቻችን ትከሻ ላይ ሆነን ከመሄድ ጀምሮ አሁን ደግሞ ልጆቻችንን በትከሻችን ላይ አድርገን የምንታደመው በዐል ነው፡፡

ይላል እዮብ ከአንድ አመት በፊት ስላጋጠመው ነገር እንዲያጫውተው ኢትዮኖሚክስ በስልክ አግኝቶት፡፡ ጉዳዩ እንዲህ ነው፡፡ የኦርቶዶክስ እምነት ተከታዮች በአንድ በኩል የእምነታቸው መገለጫ በሌላ በኩል የአገር ፍቅር መገለጫ ነው ብለው የሚያምኑበትን እና ኮኮብ የሌለውን አረንጓዴ ቢጫ እና ቀይ ቀለም ያለውን ባንዲራ መያዝ እነደማይቻል በወቅቱ የአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን በኩል ማስጠንቀቂያ ይሰጣል፡፡ ይህ ባንዲራ ለሁለት አስርተ አመታት ኢትዮጲያ ውስጥ ህገ ወጥ ሆኖ ቆይቷል፡፡ ይህ ግብግብ ቤተክርስቲያኒቱን መለያ ባንዲራዋን እስትቀይር ድረስ ያሳሰበ ሆኖ ቆይቷል፡፡

ለጠቅላይ ሚኒስተሩ የምስጋና ሰልፍ የተጠራ ጊዜ እኔና ጓደኞቼ ሰልፉ ላይ ነበርን፡፡ ይህንኑ ባንዲራ ይዘን ነው የሄድነው፡፡ ችግር ይመጣብናል ብለን አልገመትንም ነበር፡፡

ይላል እዮብ የዛሬ አመት የመስቀል በዐልን ለማክበር ወደ መስቀለል አደባባይ ሲሄዱ በያዙት ባንዲራ ምክኒያት ለሰዐታት በእስር ላይ መቆየታቸውን ለኢትዮኖሚክስ ሲተርክ፡፡

ግብግቡ በኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን በዐላት ላይ ብቻ የሚታይ አይደለም፡፡ በየአመቱ የኢትዮጲያውያን አዲስ አመት በገባ የመጀመሪያው ወር ማለቂያ አካባቢ የብዙ ኢትዮጲያውያን የማህበራዊ ድህረ ገጾችን በቀለማት ባጌጡ ፎቶግራፎች የሚሞላው የኢሬቻ በዐልም ከዚህ ግብግብ የዘለለ አይመስልም፡፡ ኢሬቻ የመስቀል በዐልን ተከትሎ በኦሮሚኛ ተናጋሪ ኢትዮጲያውያን የሚከበር ሌላኛው ሃይማኖታዊ በዐል ነው፡፡

ጠቅላይ ሚኒስተር አብይ አህመድ ወደ ስልጣን ከመጡ በኋላ በመዲናዋ አዲስ አበባ መከበር መጀመሩ ይህ የአንድ ወገንን የበላይነት ለማምጣት ፍላጎት እንዳለው ማሳያ ነው እየተባለ የሃሳብ ግብግብ ምንጭ ሆኖ ነበር፡፡ ለነገሩ ኢሬቻ ከአብይ የስልጣን ዘመን በፊትም በዋናነት በሚከበርበት በቢሾፍቱ ከተማ ከሃይማኖት መገለጫነቱ ዘሎ መንግስትን የመቃወሚያ መድረክ ሆኖ እንደነበር አይዘነጋም፡፡

የ2013ቱ የኢሬቻ በዐልም ከዚህም ዘሎ የተደራቢ ግብግብ ምክኒያት ሆኖ ነው ያለፈው፡፡ በዐሉ በዋንኛነት በሚከበርበት ማህበረሰብ እንዲሁም በተቀረው ኢትዮጲያዊ ዘንድ ታዋቂ የነበረው ዝነኛ ሙዚቀኛ ሃጫሉ ሁንዴሳ በመሞቱና እርሱንም ተከትሎ ከታሰሩት ፖለቲከኞች አወዛጋቢነት ጋር ተያይዞ በዐሉ ላይ ሃይማታዊ ሳይሆን ፖለቲካዊ ጥላ አጥልቶበት አልፏል፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳድር ለበዐሉ መከበሪያ የሚሆን ቦታ ለአባ ገዳዎች ያስረከበበት ይህም አዲስ አበባ የኔ ናት ለሚለው የኦሮሚያ ቡድን መንግስት ያዳላል በሚል ታምቶ ያለፈበትም ነበር፡፡

ለአክባሪው ዜጋ እንግልቱ ከዚህም የዘለለ ነበር፡፡ ኢብሳ ቱሉ (ኢትዮኖሚክስ በግለሰቡ ጥያቄ ስሙን ቀይሮታል) ከኦሮሚያ ክልል አርሲ ዞን ዋና ከተማ አሰላ ተነስቶ ወደ አዲስ አበባ ጉዞ ጀምሮ ነበር፡፡ በዐሉን እንደ 2012ቱ በአዲስ አበባ ለማክበር ከአንዱ ከተማ ወደ አንዱ ከተማ ለማለፍ ከፍተኛ ችግር ገጥሞት ነበር፡፡ እንደምንም አዲስ አበባ ቢደርስ የአዲስ አበባ መግቢያ በሮች በከባድ የጸጥታ ቁጥጥር ስር ነበሩ፡፡

ከመኪናው አዲስ አበባ መግቢያ ጋር ወርጄ ከዛ በእግሬ ጀሞ ከሚባለው አካባቢ ጀምሮ እስከ ቃሊቲ ድረስ ተጉዤ ጓደኞቼ ጋር አደርኩ፡፡

ይላል ኢብሳ ኢትዮኖሚክስ በስልክ ባነጋገረው ወቅት፡፡ ከዚያም ልፋት በኋላ አልተሳካለትም፡፡ አዲሱ የማክበሪያ ቦታ በጸጥታ ሃይሎች ታጥሮ የመግቢያ ካርድ በፍጹም ማግኘት አይቻልም ነበር፡፡

በርግጥ እንደዚያ አንደሚሆን ጠርጥሬ ነበር፡፡ ግን ጓደኞቼ ካርዱን እናገኛለን ብለው ቃል ገብተውልኝ ነበር፡፡

ይላል ኢብሳ ለኢትዮኖሚክስ፡፡ የኢሬቻን እለት በከፍተኛ የጸጥታ አካላት ተወጥራ ውላ ባደረችው አዲስ አበባ ከጓደኞቹ ጋር አሳልፎ በንጋታው ጠዋት ወደመጣባት አሰላ መመለስ ግድ ሆኖበት ነበር- ለኢብሳ፡፡

የባህላዊ እና ሃይማኖታዊ በዐላት አከባበር ከፖለቲካዊ ግብግብ ቢያመልጡ እንኳን በቂ ዝግጅት ያልተደረገባቸው፤ ወይም ዝግጅታቸው ሞያዊ ብሰለት ያጠራቸው መስለው ሊያልፉም ይችላሉ፡፡ ለዚህ ማሳያ እ.ኢ.አ. በ2012 ዓ/ም ጥር ላይ በጎንደር የተከበረው የጥምቀት በዐል አንዱ ማሳያ ነው፡፡ የሪፐብሊኩ ፕሬዝዳንድ ወ/ሮ ሳህለወርቅ ዘውዴ፤ የባህልና ቱሪዝም ሚንስትሯን ዶ/ር ሂሩት ካሳሁን እና የአዲስ አበባ የወቅቱ ከንቲባ አቶ ታከለ ኡማን ጨምሮ ሌሎች ቱሪስቶችን በእንግድነት ላካተተው በዐል በመድረክነት የተዘጋጀው የእንጨት እርብራብ ተደርምሶ በአሳዛኝ ሁነት ተጠናቆ እንደነበር ይታወሳል፡፡

በቦታው ላይ የነበረው የጎንደሩ ልጅ ዳንኤል አበበ ምክኒያቱን ለኢትዮኖሚክስ እንዲህ ያስታውሳል፡-

ወቅቱ የፖለቲካ ውጥረት የነገሰበት ስለነበር በሌላ ሊተረጉሙት የነበሩ ነበሩ እንጂ ችግሩ የጥንቃቄ እና የዝግጅት ማነስ ነው፡፡ እኛ መጀመሪያ ሲደረመስ የተጎዱ ሰዎችን ለማዳን ወደቦታው ስንቀርብ ሁለተኛ ወደታች ተደረመሰ፡፡ ያኔ እኔንም አንዱ እግሬ ላይ ጉዳት ደርሶብኝ ነበር፡፡ ግን ለክፉ አልሰጠኝም፡፡

ምክኒያቱ ምንም ይሁን ምን እንደወቅቱ የሚዲያዎች ዘገባ በትንሹ ለሶስት ሰዎች ሞት እና ከደርዘን በላይ ለሚሆኑ የአካል ጉዳት ምክኒያት ሆኖ አልፏል፡፡

ኢትዮጲያ በቱሪዝም ፍሰት በአፍሪካ አገራት መካከል ያለውን ፉክክር ለማሸነፍ የሚያስችል በቂ አቅም እንዳላት በዘርፉ የተደረጉ ጥቂት ጥናቶች በአንድ ድምጽ ይስማሙበታል፡፡ ነገር ግን… በባለፉት አስርት አመታት በተደጋጋሚ የሰማነው ቃል- አልተጠቀመችበትም፡፡

የቱሪዝም ዘርፍ በኢትዮጲያ

የኢትዪጲያ ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር በድህረ ገጹ ያቀረበው የስታቲስቲክስ ጥራዝ እ.ኤ.አ. 2012 ዓ/ም ድረስ ብቻ ያለው መረጃ የተጠናቀረበት ነው፡፡ እንደዚህ የመረጃ ጥንቅር ከሆነ በ2009 እ.ኤ.አ. ከ427 ሺህ በላይ ቱሪስቶች አገሪቱን ሲጎበኙ ይህ ቁጥር በ2012 እ.ኤ.አ. ከ596 ሺህ በላይ አድጓል፡፡ በኔዘርላንድ የውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ድጋፍ ካርሜን አልትስ በተባለች ግለሰብ በ2018 እ.ኤ.አ. የተደረገው የቱሪዝም ዘርፍ የእሴት ሰንሰለት ጥናት ይህ የቱሪስቶች ፍሰት ጭማሪ በዓለም አቀፍ ደረጃ ጭማሪ በመኖሩ እንጂ በኢትዮጲያ ብቻ በተደረገ ጥረት አለመሆኑን ያነሳል፡፡

የሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ አጠናቀርኩት ባለው ዶክመንት መሰረት ቱሪስቶች በቆይታቸው ወቅት በ2009 እ.ኤ.አ. ከ244 ሚሊዮን ዶላር በላይ ወጪ ሲያደርጉ በ2012 እ.ኤ.አ. ይህ ገቢ ወደ ከ1 ቢሊዮን ዶላር በላይ እንዳደገ ያስረዳል፡፡  አሜሪካ፤ እንግሊዝ፤ ጀርመን፤ ኬንያ እና ቻይና ከፍተኛዎቹ የቱሪስት መጋቢ አገራት መሆናቸውን ያነሳል፡፡ ቱሪስቶች ኢትዮጲያን ለመጎብኘት ምክኒያት ያሏቸውን ሲዘረዝርም መዝናናት፤ ዘመድ ጥየቃ፤ ኮንፍረንስ፤ ንግድ፤ ትራንዚት እና ሌሎችም ምክኒያቶች ናቸው ይላል፡፡ ለመዝናናት የሚመጡት ቱሪስቶች የትኛውን የአገሪቷን ገጽታ ፈልገው እንደሚመጡ የሚያሳይ መረጃ አልተገኝም፡፡

ቱሪስቶች ኢትዮጲያን የሚጎበኙበት ምክኒያት በንጽጽር ትንሸ ግልጽ በሆነ ሁኔታ የተቀመጠው በኢትዮጲያ የልማት ጥናት ኢንስቲቲዩት በ2010 እ.ኤ.አ. በተዘጋጀው ጥናት ላይ ሊባል ይችላል፡፡ ጥናቱ በዘፈቀደ መርጬ አናገርኳቸው ካላቸው ከ100 በላይ ቱሪስቶች ኢትዮጲያን ለሙከራ ያክል መጥተውባት፤ ያልጠበቁትን ነገር እንዳገኙና እጅግ እንደተደሰቱ ነገረውኛል ይላል፡፡ አገሪቱ የያዘቻቸው ታሪካዊ፤ ተፈጥሯዊ፤ ሃይማኖታዊ እና ባህላዊ ትውፊቶች እጅግ የተለዩ እንደሆኑ እና የአፍሪካን ውድድር ለምን በቀላሉ እያሸነፈች እንዳልሆነ እንዳልገባቸው ገልጸውልኛል ይላል፡፡ የፖለቲካ ውጥረት እና የጸጥታ ጉዳይ ግን ከሃሳባቸው ሳይወጣ እንደቆዩ ጥናቱ አልደበቀም፡፡

በዚህ ምልከታ የካርሜን አልትስ ጥናትም የሚስማማ ይመስላል፡፡ ጥናቱ የኢትዮጲያ ቱሪዝም ምርቶች ለዘመናት የነበሩ እና ያልተቀየሩ ናቸው ሲል ያትታል፡፡ በዋንኛነት የሚተዋወቁት የቱሪዝም ምርቶች የሰሜኑ የታሪክ ቅርስ እና በደቡብ ደግሞ ከሃዋሳና ላንጋኖ እንዲሁም ከኦሞ፤ ስምጥ ሸለቆ እና የብሄራዊ ፓርኮች ጋር የተገናኙ ናቸው ይላል፡፡ ከጊዜ በኋላ እጅግ ባነሰ ሁኔታም ቢሆን አፋርን፤ የባሌ ተራሮችን፤ ሃረርን፤ ደቡብ ምዕራብ አካባቢ ያሉ አካባቢዎችን እንደአዲስ የቱሪዝም ምርት እየተተዋወቁ ቢሆንም ጥናትን መሰረት አድርጎ ባህላዊ፤ ተፈጥሯዊ፤ ታሪካዊ፤ እንዲሁም ሃይማኖታዊ ገጽታዎችን ወደጥቅም መቀየር እጅግ ክፍተት እንዳለበት ጥናቱ ይተቻል፡፡

ህዝባዊ በዐላት እና ፌስቲቫል ቱሪዝም፡ የሌሎች አገራት ልምድ

ፌስቲቫል ቱሪዝም ባህላዊ፤ ሃይማኖታዊ፤ ኪነጥበባዊ እና ሌሎችንም ህዝባዊ በዐላትን ለመታደም የሚመጡ ቱሪስቶችን ለመሳብ፤ ለማስተዳናገድ እና ከዚህም ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ለማግኘት ታቅዶ የሚከናወን እራሱን የቻለ የቱሪዝም ዘርፉ ምርት ነው፡፡ የተባበሩት መንግስታት የትምህርት፤ ሳይንስና ባህል ድርጅት በ2009 እ.ኤ.አ. የፌስቲቫል ቱሪዝምን በተመለከተ መረጃ ለመሰብሰብና ለማጥናት ይጠቅማል ብሎ ያዘጋጀው መመሪያ ደቡብ አፍሪካ እና አውስትራሊያ ጥሩ ልመድ ሊገኝባቸው የሚችሉ አገራት እንደሆኑ ያስቀምጣል፡፡ አንደዶክመንቱ ከሆነ አውስትራሊያ በየአመቱ 200 የሚሆኑ ፉስቲቫሎችን ስታዘጋጅ፤ ደቡብ አፍሪካ በበኩሏ 100 የሚሆኑ ፌስቲቫሎችን ታዘጋጃለች ይላል፡፡

ሜልቪል ሳይማን በ2011 እ.ኤ.አ. ባደረገውና ቱሪዝም ኢኮኖሚክስ ላይ ታትሞ በወጣው ጥናቱ በደቡብ አፍሪካ በምስራቃዊ ኬፕ ግዛት ስለሚዘጋጀው ግራምስተን ብሄራዊ የኪነጥበብ ፌስቲቫል ስለተባለው ኩነት ያትታል፡፡ በ2009 እ.ኤ.አ. በተዘጋጀው በዚህ ፌስቲቫል ላይ ከ39 ሚሊዮን የደቡብ አፍሪካ ራንድ ወይም ከሁለት ሚሊዮን ሶስት መቶ ሺህ የአሜሪካን ዶላር በላይ ገቢ ተገኝቶበታል ይላል፡፡ ይህም የፌስቲቫል ተሳታፊዎች ለሆቴሎች፤ ለቲኬት፤ ለምግብና ለመጠጥ እና ለሌሎችም ያወጧቸውን ወጪዎች በመቀመር የደረስኩበት ነው ይላል ሜልቪል፡፡

ቪክቶር ላፎንቴ ሳንዜስ እና አጋሮቹ የቅዱሱ ሳምንት በሚል በብዙዎች ዘንድ በሚታወቀው ሃይማኖታዊ በዐል ላይ ያጠኑትና በ2017 በቱሪዝም ኢኮኖሚክስ ላይ ታትሞ በወጣው ጥናታቸው በዐሉ በስፔን ኢኮኖሚ ላይ ያለውን ተጽዕኖ አስቀምጠዋል፡፡ እንደአጥኚዎቹ ይህ ሃይማኖታዊ በዐል ከ82 ሚሊዮን ዩሮ በላይ ገቢ የሚገኝበት ሲሆን፤ ከዚህም 82 በመቶው የሚሆነው ስፔይን ኢኮኖሚ ውስጥ የሚቀር ነው ይላሉ፡፡

የተለያዩ ድህረገጾች የሃጅ እና ዑምራህ ጉዞ ለሳውዲ አረቢያ በየአመቱ ይዞ የሚመጣው በረከት ሰማያዊም ምድራዊም ነው ይላሉ፡፡ እነደ ብዙ ማጣቀሻዎች ከሆነ ሃጅ እና ኡምራህ በ2022 እ.ኤ.አ. ጉዞው ለሳውዲ በዐሉ ተጀምሮ እስኪጠናቀቅ ባሉት ጥቂት ቀናት ብቻ ከ150 ቢሊዮን ዶላር በላይ እንደሚያስገባ እና ከ100 ሺህ በላይ ስራ ለዜጎች ይፈጥራል ተብሎ እንደሚጠበቅ የሳውዲ ቻምበርስ ምክርቤትን በመጥቀስ ያሳያሉ፡፡

የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር መስራቤት እንደአዲስ በከለሰው ድህረ ገጹ ገና፣ ኢሬቻ፣ ጥምቀት፤ ፋሲካ፤ ኢድ አልፈጥር፤ ሼክ ሁሴን፤ ሙሃራም፤ የቡና ሴሪሞኒ እንደማይዳሰሱ ቅርሶች ተብለው ይዘረዝራል፡፡ ዝርዝሩ የጨምበላላ የዘመን መለወጫን፤ መስቀልን እና ሌሎች በኢትዮጲያውያን ብቻ የሚከበሩ በዐላትን እንደቱሪዝም ምርት ለማስተዋወቅ ስለተደረገ ጥረት መረጃ ለማግኘት ኢትዮኖሚክስ ያደረገው ሙከራ አልተሳካም፡፡

የኦሮሚያ ክልል ፕሬዝዳንት ሽመልስ አብዲሳ በ2012 እ.ኢ.አ. በተከበረው የኢሬቻ በዐል ዋዜማ የዘርፉን ኢኮኖሚያዊ ጥቅም የተረዳ የሚመስል ንግግር አድርገው ነበር፡፡ በዚህ ንግግራቸው አዲስ አበቤው በዐሉ ሊያመጣ የሚችለውን የንግድ ትስስር ጥቅም በማሰብ በየኔነት ስሜት እንዲቀበሉት አሳስበው ነበር፡፡ ግንዛቤው ባልከፋ፤ የንግድ ጥቅሙ ከተሰላ ግን ጥቅሙ ተጨማሪ የንግድ ገቢ ከሚያስፈልጋት ከቢሾፍቱ ነጥቆ በኢንቨስትመንት ለተጥለቀለቀችው አዲስ አበባ መጨመር የውሳኔው መሰረት ኢኮኖሚያዊ ሳይሆን ፖለቲካዊ ነበር ቢባል ከስህተት ብዙ የሚርቅ አይመስልም፡፡

የኢሬቻ አከባበር በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ

ሃይማኖታዊ እና ባህላዊ የህዝብ በዐላትን ለይቶ እንደቱሪዝም ምርት መጠቀም፤ ሁሉም የሁላችንም ነው የሚለው አስተሳሰብ ግፋ ቢል በስራ አስፈጻሚ አካላት ዘንድ እንዲኖር ማድረግ፤ ጥቅሙንም ለሁሉም የአገር ልጆች ለማካፈል መሞከር ጊዜ የማይሰጠው ስራ ይመስላል፡፡ ሁሉንም አዲስ አበባ ከማከማቸት ይልቅ የጥምቀቱን ወደ ጎንደር፤ የመስቀሉን ወደላሊበላ፤ ኢሬቻውን ወደ ቢሸፍቱ፤ የእስልምና በዐላቱን ወደ አልነጃሺ ወይ ወደ ሃረር ገፍቶ ጥቅሙን ማዳረስ የግንዛቤውን ምልዑነት ባሳየ እና አገር ውስጥ ቱሪዝምንም ባበረታታ ነበር፡፡

በሃይማኖት በዐላት ወቅት ግብግብ ካሁን በኋላም ላለመቀጠሉ ማስተማመኛ ያለ አይመስልም፡፡ በቅርቡ የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ለምታከብረው የጥምቀት በዐል ለረጅም ጊዜ የማክበሪያ ቦታ ሆኖ የቆየው የጃንሜዳ ቦታ የግብግብ ምክኒያት ሊሆን እንደሚችል ይገመታል፡፡ የኮሮና መግባትን ተከትሎ የአዲስ አበባ ከተማ የተጨናነቁ ቦታዎችን ማቃለል በሚል የተለያዩ እርምጃዎችን ወስዶ እንደነበር ይታወቃል፡፡

የማስተካከያ እርምጃዎቹ ከነካቸው የመገበያያ ቦታዎች አንዱ ፒያሳ የሚገኘው የአትክልት ተራ አንዱ ነው፡፡ በቀድሞው የከተማዋ ከንቲባ አቶ ታከለ ኡማ የተተገበረው የፒያሳን አትክልት ተራ ወደ ጃንሜዳ የመውሰድ ሃሳብ፤ ጃንሜዳን በአትክልት ምርቶች ከማበላሸት በዘለለ፤ በጠንካራ እቅድ ባለመተግበሩ ምክኒያት ለታለመለት አላማ ሳይውል እንዲያውም እንደመስቀል አደባባዩ ፕሮጀክት መንግስት የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያንን የባዕላት ማክበሪያ ቦታ የመንጠቅ ጥረት ነው በሚል ሃሜት ሳይለየው ሰንበቷል፡፡ የጥምቀት በዐል እየቀረበ ሲመጣም፤ ድምጻችን ለጃንሜዳ የሚል የማህበራዊ ድህረገጾች ንቅናቄ መጀመሩ የግብግቡ መጀመሪያ ፊሽካ እንዳይሆን ያሰጋል፡፡
እዮብ፤ ኢብሳና ዳንኤል ግን ለሰማዩ ያላቸው ክብር የምድርም ምቾት እስኪያዘንብላቸው፤ ደህንነታቸው ተጠብቆ በዐላቱን ማክበር እንዲችሉ ማድረግ በአሁን ዘመን ሊያሳስብ አይገባም፡፡ በዐላቱ ስራ ባይፈጥሩላቸው እንኳን በያዙት ባንዲራ አለመታሰርን አሊያም በፖለቲከኞች ግብግብ ባዕላቱን ከማክበር አለመሰናከልን መጠየቅ መንግስት ሊመልሰው የሚገባ የዘመኑ ትንሹ ጥያቄ ነው የሚል አስተሳሰብ በስራ አስፈጻሚው ዘንድ መገንባትን ያሻል፡፡ ማክበር በቻሉት ላይ ደግሞ መድረክ ተደርምሶ እሞት ይሆን እንዴ ከሚል ስጋት ዜጋን መታደግ ብዙ የተወሳሰበ አስተዳደር የማይጠይቅ ነው፡፡

በመስቀል ስንት ሰው ታሰረ፤ በኢሬቻ ስንት ሰው ታደገ፤ በጥምቀት ስንት ሰው እግሩ ተሰበረ ከሚል ወጥቶ በእያንዳንዱ በዐል ምን ያክል የውጪ ምንዛሬ ተገኘ፤ ምንስ ያክል ስራ ተፈጠረ፤ እና የመጡትስ ቱሪስቶች ምን አሉ ወደሚል አስተሳሰብ መሻገር የግድ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ይህኛው የናንተ አይደለም፤ ያኛው የኛ አይደለም የሚለው አስተሳሰብ ግፋ ቢል ከመንግስት ስራ አስፈጻመሚዎች ርቆ፤ ሁሉም የሁላችንም ነው ወደሚል መሻገርን ይጠይቃል፡፡ ከዚህ ዘለል ሲልም ህዝባዊ ሃይማኖታዊ በዐላትን እንደ አንድ የቱሪዝም ምርት ማዕቀፍ ማስተዋወቅ፤ ለዚያም የሚጠይቀውን ኢንቨስትመንት እና የክህሎት ግንባታ ማድረግ ዘመኑ የሚጠይቀው አስተሳሰብ ይሆናል፡፡

 

በአንድ በኩል ያጋደለው የኢትዮጲያ ንግድ

3

ቅድስት አለሙ የ29 አመት የአዲስ አባባ ነጋዴ ናት፡፡ በመንግስት ዩኒቨርስቲ በኢንፎርሜሽን ሳይንስ የትምህርት ክፍል ተመድባ የጀመረችውን ትምህርቷን ነጋዴ ለመሆን በሚል ምክኒያት አቋርጣ ወደ ቤተሰቦቿ አዲስ አበባ ተመለሰች፡፡ ውሳኔውን ስትወስን ግልጽ ያለ እቅድ ኖሯት አይደለም፡፡

“ነጋዴ መሆን እንደምፈልግ ብቻ ነበር የማውቀው፡፡ ምናልባት ባይሳካ እንኳን አንዱ ኮሌጅ ገብቼ ትምህርቴን እቀጥላለው ብዬ በግማሽ ልቤ እያሰብኩ ነበር የመጣሁት፡፡” 

ትላለች ቅድስት ኢትዮኖሚክስ በሱቋ ውስጥ ጎብኝቷት፤ አሁንም አሁንም በሚደወል ስልኳ በተቆራረጠው ቆይታው፡፡

አዲስ አበባ እንደተመለሰች ነገሮች እንዳሰበችው ቀላል አልነበሩም፡፡ ትምህርቷን እንድትማር የሚፈልጉት ቤተሰቦቿ ቀላል አልሆኑም፡፡ በስተመጨረሻ ግን ስምምነት ላይ ተደረሰ፡፡ ቅድስት አለኝ ያቸውን ሃሳብ ለቤተሰቧ አቅርባ፤ እያቅማሙም ቢሆን ተቀበሏት፡፡ የቅድስት ሃሳብ በአውሮፓ እና አሜሪካ የሚገኙ ዘመድ አዝማድና ጓደኞቿን አስተባብራ ኦሪጅናል ጫማዎችን እየገዙ እንዲልኩላት እና እሷ ሱቅ ከፍታ ለአዲስ አበባ ነዋሪ ማቅረብ ነው፡፡

ኢትዮኖሚክስ ቅድስትን ሲያናግራት እጅግ ግዙፍ ለሆኑት ኮርፖሬሽኖች እንኳን በሰልፍ የሚያገኙትን የዶላር ምንዛሬ እንዴት ለማግኘት አስባ እንደጀመረችው ጠይቋት ነበር፡፡

“እሱ ቀላል ነው፡፡ ዘመድ አዝማድ እና ጓደኞቼ በየወሩ ለቤተሰቦቻቸው ዶላር ይልካሉ፡፡ እሱን እዛው ለኔ እቃ ገዝተው ይልኩልኛል፡፡ እኔ እዚህ በቀኑ ባለው ምንዛሬ አስልቼ ቤታቸው ድረስ እየሄድኩ ገንዘባቸውን አደርሳለው፡፡ ዋናው እምነት ነው፡፡ ለነሱም ባንክ ድረስ ከመንከራተት አዳንኳቸው ማለት ነው፡፡”

ትላለች ቅድስት እየሳቀች፡፡

ኢትዮኖሚክስ አገሪቱ የውጪ ምንዛሬ ከምታገኝባቸው መንገዶች አንዱ እነዚህ ቤተሰቦች ለወገኖቻቸው በሚልኩት ገንዘብ በኩል እንደሆነ፤ የሷ ድርጊትም በረጅም ጊዜ የአገሪቱን የውጪ ምንዛሬ ክምችት ሊጎዳ እንደሚችል ታውቅ እንደሆነ ጠይቋት ነበር፡፡ ቅድስት እንዲህ ነበር የመለሰሰችው፡-

“እውነቱን ለመናገር ስለኢኮኖሚክሱ ምናምን ብዙ የማውቀው ነገር የለም፡፡ ግን እኔም አኮ እራሴን መደገፍ አለብኝ፡፡ የውጪ ምንዛሬ ለማግኘት ሰልፉ መከራ ነው፡፡ በዛ ላይ አንዳንድ ጊዜ ያንቺ የጫማ ነው፤ ከኋላ ተሰለፊ ትባላለህ፤ ከዛ የጸጉር ዊግ ለማምጣት የተሰለፈ ሰው ተሳክቶለት ጸጉር ሲያስመጣ ታያለህ፤ ከዛ በሳምንቱ በውጪ በምንዛሬ የሚመጡ መድሃኒቶች እጥረት ተከሰተ ሲባል ትሰማለህ፡፡ ነገሩ ግራ የሚያጋባ ነው፤ ስለዚህ የራስህን መንገድ ፈልገህ እራስህን መቻል አለብህ፡፡”

ኢትዮኖሚክስ የቅድስትን ሁሉንም ወቀሳዎች በግሉ ማረጋገጥ ባይችልም፤ የምንዛሬ ሰልፍን የተመለከቱ ማስረጃዎችን ግን ማገኘት ይቻላል፡፡

የገቢ ንግድ ላይ መሰማራት ትምህርቱን ትቶ ባጣ ቆየኝ ላደረገው እንኳን መግቢያው መንገድ በንጽጽር ቀለል ያለ እንደሆነ የቅድስት ምስክርነት ያሳያል፡፡ ምርቶችን ወደ ውጪ የመላክ ንግድ ላይ መሰማራት ለፈለገ ዜጋ ግን ታሪኩ የተገላቢጦሽ ሊሆን ይችላል፡፡

ዋሲሁን በላይ የሁለተኛ ዲግሪ የኢኮኖሚክስ ምሩቅ ነው፡፡ የኢትዮጲያው ኢኮኖሚስት የሚል የፌስቡክ ገጽ እና ድህረገጽ መስራችም ነው፡፡ ዋና ስራው የማምረቻውን ዘርፍ መቀላቀል ለሚፈልጉ ዜጎች የአዋጪነት፤ እና የአካባቢ ተጽዕኖ ጥናትን ማካሄድና ማማከር ነው፡፡ ኢትዮኖሚክስ ለዚህ ጽሁፍ አናግሮት ነበር፡፡

“የውጪ ንግድ ላይ መሰማራት ለሚፈልጉ ዜጎች ጉዟቸውን ቀላል ለማድረግ ታስቦ ሲሰራ የነበረ ስራ አልነበረም፡፡ አሁን የተወሰኑ እንቅስቃሴዎች እያየን ነው፡፡ በጥንቃቄ ከተያዙ የተወሰነ ለውጥ ይራል የሚል እምነት አለኝ፡፡” 

ይላል ዋሲሁን፡፡

በኢትዮጲያ ኢኮኖሚ ትንተና ውስጥ የወጪ እና የገቢ ንግድ አለመመጣጠን የሚለው አገላለጽ ምናልባት እንደሙዚቃ እንዳዝማች ብዙ ጊዜ የተደጋገመ ተብሎ ቢጠቀስ ማጋነን አይሆንም፡፡ ባሳለፍነው 2012 ዓ/ም የተለመደውን እሮሮ የሚመስል ሪፖርት አዳምጠናል፡፡ ግብርና እንደተለመደው ለአገሪቱ ጠቅላላ ምርቱ 46 በመቶውን ድርሻ ተወጥቷል፡፡ የማምረቻው ዘርፍአሁንም የብስጭት ምንጭ ሆኖ ውድድሩን ጨርሷል- 21በመቶ ድርሻ፡፡ የኢትዮጲያ የውጪ ንግድ አጠቃላይ መጠን ሶስት ቢሊዮን ዶላር አካባቢ ሆኖ ሲያጠናቅቅ፤ የገቢ ንግዱ አጠቃላይ መጠን ወደ 17 ቢሊዮን ዶላር ሆኖ የበጀት አመቱ ተጠናቋል፡፡ ይህ በአንድ በኩል ያጋደለ የንግድ ስርዐት የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ መገለጫ ከሆነ ከሁለት አስርት አመታት በላይ ተቆጥረዋል፡፡

“የትኛውም አገር አኩል በኩል ማምጣት አይቻልም፤ ቢሆንም ግን በተቻለ መጠን ልዩነቱን ማጥበብ ያስፈልጋል፡፡” 

ይላል ዋሲሁን ስለወጪ እና ገቢ ንግድ አለመመጣጠን በጽንሰ ሃሳብና በልምድ የተደገፈ ማብራሪያ እንዲያደርግለት ኢትዮኖሚክስ ባገኘው ወቅት፡፡

ቀረብ ብሎ ላስተዋለ የኢትዮጲያ መንግስት ይህንን የገቢና ወጪ ንግድ ለማመጣጠን ፍንጭ ጽንሰሃሳብ በሚሰጥ መልኩ ሲፍጨረጨር ከርሟል፡፡ በፋይናንስ ዘርፉ እየተደረጉ ያሉ የፖሊሲ ማሻሻያዎችም ይታያሉ፡፡ የጥቃቅን እና አነስተኛ የብድር ተቋማት ወደባንከነት ማደግ፤ የወጪ ምንዛሬን ገበያ መር ለማድረግ አንዳንድ እንቅስቃሴዎች መጀመር፤ በውጪ ምንዛሬ ገንዘብ ማስቀመጥ የሚቻልበት ሁኔታ መመቻቸት እና ሌሎችም ከብዙ እንድምታቸው መካከል የወጪ እና የገቢ ንግዱ ላይ አዎንታዊ ተጽዕኖ እንዲኖራቸው ታስበው የተደረጉ ማሻሻያዎች ናቸው፡፡

የኢትዮጲያ የወጪና ገቢ ንግድ በወፍ በረር 

እ.ኤ.አ. በ2014 የተሰበሰበ መረጃ እንሚያሳየው ኢትዮጲያ በአመቱ 22 ቢሊዮን ዶላር የሚጠጋ ምርት ስታስገባ፤ ወደውጪ የላከችው ከአምስት ሚሊዮን ዶላር ጥቂት የሚሻገር ነው፡፡ በ2015 እ.ኤ.አ. ኢትዮጲያ 26ቢሊዮን ዶላር የሚጠጋ ገንዘብ ያስወጣ ምርት ስታስገባ ወደውጪ የላከችው ጥቂት ከ5 ቢሊዮን ተሻግሮ ነበር፡፡ ከ2006 እስከ 2019 እ.ኤ.አ. 374 ቢሊዮን ዶላር በላይ የጠየቀ ምርት ገቢ ሲደረግ ወጪ ምርቶች ያስገኙት ዶላር በጥቂቱ ከ72 ቢሊዮን የተሻገረ ነበር፡፡

በ2017 እ.ኤ.አ. የተሰበሰበ መረጃ እንደሚያሳየው ኢትዮጲያ ከምታስገባቸው ምርቶች መካከል አውሮፕላኖች፤ ሄሊኮፕተሮች፤ የነዳጅ ተርባይኖች፤ የታሸጉ መድሃኒቶች፤ ስልኮች፤ እና የጭነት ማመላለሻ መኪናዎች ይገኙባቸዋል፡፡ አገሪቱ ከምትልካቸው ምርቶች መካከል ደግሞ ቡና፤ የቅባት እህሎች፤ እና አበባ የመሳሰሉት ናቸው፡፡ የምርቶቹ ዝርዝር ልዩነት የንግድ ታሪኩን ቅልብጭ አድርጎ የሚያሳይ ይመስላል፡፡

ይህ ሙሉ የንግድ ፕሮፋይል ለማሳየት በቂ ካልሆነ የሚቀጥለው ዝርዝር ሊረዳ ይችላል፡፡ የምግብ ዘይት፤ ስንዴ፤ የአሳ ምርቶች፤ ሽንኩርት፤ የፍራፍሬ ጭማቂዎች ኢትዮጲያ በዶላር እየገዛች ወደ አገር ውስጥ ታስገባለች፡፡ በ2020 እ.ኤ.አ. ብቻ ኢትዮጲያ ስንዴን ከውጪ ለማስገባት ከ15 ቢሊዮን ብር በላይ አውጥታለች፡፡
የገበሬው ልዩ ጠባቂ አድርጎ እራሱን ሲያስተዋውቅ በነበረውና ግብርና መር ኢኮኖሚ እከተላለው በሚለው ኢህአዴግ መንግስት ዘመን ይህ መታየቱ ለብዙ የዘርፉ ተማራማሪዎች የትችት ምክኒያት ሆኖ መክረሙ አያከራክርም፡፡

እንደዋሲሁን ማብራሪያ ትልቁ ነገር የወጪ እና የገቢ ንግዱ በንጽጽር የአገሪቱን ጥቅም በሚያስገኝ መርህ ላይ መመስረት መቻሉ ነው ይላል፡፡

 

 “ያስፈለገህን ነገር በሙሉ አታመርትም፤ ያላስፈለገህን ነገር በሙሉ ደግሞ አላመርትም አትልም፡፡ አሜሪካቹ ትሪደንት ማስቲካን አይጠቀሙም፡፡ ነገር ግን ያመርቱታል፡፡ ምክኒያቱም ከሚመረትበት፤ እና ከማጓጓዣ ወጪ አንጻር እንደ ኢትዮጲያ ባሉ አገራት ምርቱ ታዋቂ በመሆኑ አዋጭ ሆኖ አግኝተውታል፡፡ ስለዚህ ያመርቱታል፤ ግን ለአሜሪካኖች አይሸጡትም፡፡ ስላስፈለገህም ታመርታለህ ማለት አይደለም፡፡ በአገር ውስጥ የምታመርተው ዘይትና እና ከቻይና በርካሽ የምታዝገባው ዘይት ጥራቱ ተመሳሳይ ከሆነ ከወጪ ማስገባቱ ይሻለኛል ልትል ትችላለህ፡፡” 

ይላል ዋሁን የምናስገባቸው ምርቶች አይነት በራሳቸው የንግድ አለመመጣጠኑ ችግር ማሳያዎች ይሆናሉ ወይ በሚል ኢትዮኖሚክስ ላቀረበለት ጥያቄ ምላሽ ሲሰጥ፡፡

እንደዋሲሁን ትንተና ሁሉም የሚደረጉ የህግ ማሻሻያዎች እጅግ በጣም በጥንቃቄ መያዝ አለባቸው፡፡ የአለም አቀፉ ባንክና የአለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት በእንግሊዘኛው ወርልድ ባንክና ኢነትረናሽናል ሞኒተሪ ፈንድ የሚሉትን ሁሉ መቀበል ተገቢ አይደለም፡፡ እነዚህ ተቋማት ጫና ከሚያሳድሩበት ሃሳብ አንዱ ብር ከዶላር ጋር ያለውን የምንዛሬ መጠን ማርከስ ነው፡፡ ይህ በራሱ ጥቅም የለውም፡፡ ምንም እንኳን ይህ እርምጃ ሽያጭን ስለሚያበረታታ ብዙ የውጪ ምንዛሬ ለማገኘት ያስችላል የሚል የክርክር ነጥብ ቢኖርም፤ ከውጪ የምናስገባቸውን እቃዎች ብዙ ብር ተጠቅመን ስለምናስገባቸው፤ በአገር ውስጥ ገበያ ዋጋቸው ይጨምራል- ይህም የዋጋ ግሽበትን ያስከትላል፡፡

 

“የገቢና ወጪ ንግድ ለማመጣጠን በሚል አላማ የምትሰራው ስራ አይደለም፡፡ የብዙ እና በጥንቃቄ መያዝ ያለባቸው እርምጃዎች ጥርቅም ነው ነገሩ፡፡”

ዋሲሁን ለኢጥኖሚክስ ያብራራል፡፡

የገቢ ንግድን መተካት እና አገር ውስጥ መመረት በሚችሉ ምርቶች እየተኩ የገቢ ንግድን ዝቅ ለማድረግ መሞከር የማያሻማ እርምጃ ነው፡፡ በወባ፤ በኤች አይቪ እና በሌሎች ተላላፊ በሽታዎች ዜጎቿ ሲያልቁባት የኖረቸው ኢትዮጲያ እንዴት ደም ደቡብ አፍሪካ ድረስ እየላከች ታስመረምራለች የሚል ትችት ሲደርስባት ቆይቷል፡፡ በኮሮና ዘመን አገሪቱ ለመጀመሪያ ጊዜ የደም መመርመሪያ ኪቶች ማምረቻ ፋብሪካ ከፍታለች፡፡ ማምረቻውን መርቀው በከፈቱበት ወቅት ጠ/ሚ አብይ አህመድ ምርቱን ወደ ውጪም ለመላክ እቅድ መኖሩን ጠቁመዋል፡፡

በኢትዮጲያ ውስጥ ከባንክ ስርዐቱ ውጪ ከ160 ቢሊዮን ብር በላይ እንዳለ ይገመታል፡፡ ባለፉት ጥቂት ወራት ብቻ ባንኮች ወደ 50 ቢሊዮን የሚጠጋውን መሰብሰብ ችለዋል፡፡ ይህ ሁሉም ተሰብስቦ መግባት ቢችል፤ ተጨማሪ ለብድር የሚሆን አቅርቦትን በመጨመር እና ለአገር ውስጥ አምራቾች በማበደር በአንድ በኩል የሚገቡትን ምርቶች መተካት በሌላ በኩል ደግሞ ወደውጪ የሚላኩ ምርቶችን ማበረታት ስለሚችል ጥሩ እርምጃ ሊሆን ይችላል፡፡ የጥቃቅን እና አነስተኛ የብድር ተቋማት ወደባንከነት ማደግም የብድር አቅርቦትን ስለሚጨምር ተመሳሳይ አዎንታዊ ተጽዕኖ ሊኖረው ይችላል፡፡

ወደውጪ የሚላኩ ምርቶች አይነትን መጨመር፤ በምርት ሂደት ውስጥ ያለፉ የፋብሪካ ምርቶችን ወደመላክ መሸጋገር የሚሉት ውሃ የሚያነሱ ምክረ ሃሳቦች ሆነው ይቀጥላሉ፡፡

“በባለፉት ጥቂት አመታት የማዕድን ዘርፉን ወደመደበኛ ንግድ ለማምጣት በተደረገው ጥረት ባሳለፍነው አመት 1ቢሊዮን ዶላር እካባቢ ገቢ አስገኝቷል፡፡ ይህ ከዚህ በፊት ያልነበረ ነው፡፡ በደምብ ተጠናክሮ ሊቀጥል ይገባል፡፡” 

ይላል ዋሲሁን ለኢትዮኖሚክስ፡፡

ሊብራላይዜሽን እና ፕራቬታይዜሽን ጥንቃቄ በተሞላበት መልኩ ከተከናወኑ ጠቃሚ ምክረ ሃሳቦች ናቸው፡፡ የኢትዮቴሌኮምን የተወሰነ ድርሻ ወደግል ማዘዋወር- ፕራቬታይዜሽን እና ገበያውን ሌሎች እንዲሳተፉበት ማድረግ ሊብራላይዜሽን በጥንቃቄ ከተተገበሩ የራሳቸው ድርሻ ይኖራቸዋል፡፡

የካፒታል ምርቶችን ማስገባት ልዩ ትኩረትም እንደሚሻ ይነገራል፡፡ እነዚህ ምርቶች አገር ውስጥ ከገቡ በኋላ በየፋብሪካዎች ወይም እርሻዎች ላይ ተተክለው የሚያመርቷቸው ምርቶችን ወደውጪ መላክ የሚያስችሉ ቁሳቁሶች ናቸው፡፡

“አንዳንድ ጊዜ ሰሊጥ አምርቼ ወደውጪ እየላኩ ነው ግን ዘመናዊ መሳሪያ ስለሌለኝ ምርቱን ባስፈለገው ፍጥነት እና ማድረስ አይቻልም ሲል ትሰማዋለህ ገበሬን፡፡ ይህ ትክክል አይደለም፡፡ ኤክስፖርት የሚያደርግልህን ባለሃብት ቅድሚያ ሰጥተህ ማስተናገድ አለብህ፡፡” 

ይላል ዋሲሁን አምራቾች የካፒታል ምሮቶችን ለማስገባት ያለባቸውን እንቅፋቶች ለኢትዮኮኖሚክስ ሲያብራራ፡፡

የውጪ ምንዛሬን በገበያ ዋጋ እንዲወሰን ማድረግ የኢትዮጲያ ብሄራዊ ባንክ ዝግጅት እያደረኩበት ነው ካላቸው የፖሊሲ ማሻሻያዎች አንድኛው ነው፡፡ የብሄራዊ ባንክ ገዢ ዶ/ር ይናገር ደሴ ሂደቱ ተጠናቆ ምናልባት እስከ ሶስት አመት ጊዜ ውስጥ ተግባራዊ ሊሆን ይችላል ሲሉ ተደምጠዋል፡፡ ይህ በጽንሰ ሃሳብ ደረጃ በብዙ መልኩ ኢኮኖሚው ላይ አዎንታዊ እንድምታ እንደሚኖረው ተገምቷል፡፡ ኢኮኖሚስቶች ግን ጥንቃቄ የሻዋል ይላሉ፡፡

“በአለም አቀፍ አበዳሪ ተቋማት ተገፋፍተህ የምታደርገው ከሆነ ከባድ አደጋ አለው፡፡ አንዳንድ የአፍሪካ አገራት የባሰ የኢኮኖሚ ቀውስ ውስጥ የገቡ አሉ፡፡ በተጨባጭ ጥናት ላይ ተመስርተህ ከወሰንከው እና በጥንቃቄ ከተገበርከው ግን አዎንታዊ ተጽዕኖ ይኖረዋል፡፡” ይላል ዋሲሁን፡፡

ቅድስት ግን የውጪ ንግዱ በርትቶ እስኪደርስባት አትጠብቅም፡፡ ገበያ አሪፍ ነው ትላለች፡፡

“እኔ ለፌስቡክም እከፍላለው፡፡ አሜሪካ ያሉ ዘመዶቼ ለፌስቡክ በየወሩ በዶላር ይከፍሉልኛል፡፡ አዲስ አበባ ውስጥ ያለ የፌስቡክ ተጠቃሚ ነዋሪ ቢፈልግም ባይፈልግም የኔን ማስታወቂያ ማየቱ አይቀርም፡፡ የሱቄም ቦታ ሰው የሚተላለፍበት ስለሆነ ጎራ የሚል ሰው አላጣም፡፡ በቀን እስከ 100 ስልክ አስተናግዳለው፡፡ ማስታወቂያዬን ከፌስቡክ አይተው ማለት ነው፡፡ ግን ሽያጭ ያው አንድም ሁለትም በቀን አላጣም፡፡ ነጋዴ ለመሆን በመመወሰኔ የሚጸጸተኝ አይደለም፡፡” 

ቅድስት ለኢትዮኖሚክስ እንዳለችው፡፡

የወጪ ንግድን ከገቢ ንግድ ጋር አኩል ማምጣት አይቻልም፤ ላያስፈልግም ይችላል፡፡ አሁን ያለውን ልዩነት ማጥበብ ግን ግዴታ መሆኑ ያስማማል፡፡ የወጪ ንግድ ዘርፍ ውስጥ መሳተፍ የሚፈልጉ ባለሃብቶች ልፋታቸው የቅድስትን ያክል ባይቀል፤ የአሁኑን ያክል መክበድም እንደሌለበት መስማማት ይቻላል፡፡ ሁሉን አቀፍ ፖሊሲ እጅግ በጣም በጥንቃቄ የሚመራ ትግበራ ጠቃሚነቱ አሌ አይባልም፡፡ ይህም ይመስላል፤ የአብይ አህመድ እና ሹመኞቻቸው በአንድ በኩል፤ የክልል ርዕሰ መስተዳድሮችና ሹመኞቻቸው በሌላ በኩል የአጭር እና የረጅም ጊዜ ፈተና፡፡

የትምህርት ስርዐቱ ወደነበረበት ባይመለስ ይሻል ይሆን

2

የኮሮና ቫይረስ በቀል በሚመስል መልኩ ዓለምን አናግቷል፡፡ በዓለም ላይ ከ40 ሚሊዮን በላይ በኢትዮጲያ ደግሞ ከ90 ሺህ ሰዎች በላይ ተጠቅተዋል፡፡ እንደ ጤና ጥበቃ እለታዊ መረጃ ከሆነ በኢትዮጲያ የሟቾች ቁጥር ከ1300 በላይ ደርሷል፡፡ ብዙዎች ቫይረሱ ኢትዮጲያ ላይ የተፈራውን ያክል አልጨከነባትም በሚለው ይስማማሉ፡፡
የኢትዮጲያ መንግስት ገና በጠዋቱ ከወሰዳቸው እርምጃዎች አንዱ ትምህርት ቤቶችን መዝጋት ነበር፡፡ ተማሪዎች በቤታቸው ከከረሙ ሰነባብተዋል፡፡ ሰሞኑን በኢትዮጲያውያን ካላንደር እስከ መስከረም 30 2013 ዓ/ም ድረስ ትምህርት ቤቶች ደረጃ በደረጃ እንዲከፈቱ የትምህርት ሚኒስቴር አዟል፡፡ ትዕዛዙ ለተማሪዎች እና ለአንዳንድ ወላጆች መልካም ዜና ይመስላል፡፡

ቢታኒያ ሰለሞን በአዲስ አበባ በአቃቂ ቃሊቲ ከፍለ ከተማ በወረዳ 6 ፕሮሚስ ኪፐርስ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤት የ8ኛ ክፍል ትምህርቷን ልትጀምር በዝግጅት ላይ ናት፡፡ ሩብ አመቱን እንዳጠናቀቀች ያቋረጠችው የ7ኛ ክፍል ትምህርቷን ከቤት ውስጥ ተከታትላ፤ ለብሄራዊ ፈተና ዝግጅት ወደ ሚደረግበት ክፍል ተሸጋግራለች፡፡ ጥቅምት 13፤ 2013 ዓ/ም ኢትዮኖሚክስ ከወላጇ ጋር ሲያናግራት እፎይታው ወላጅና ልጅ ላይ ይነበብ ነበር፡፡ 

“አረ ልጄ ማበዷ ነበር፡፡ ቫይረሱን ወደ ወላጆቻቸው ማምጣታቸው ብቻ ከሆነ ክፋቱ እኛ ታመን እነሱ ከጭንቀት ቢተርፉ ይሻላል፡፡”

የቢታኒያ ወላጅ እናት ማርሸት አበበ ለኢትዮኖሚክስ የትምህርት ቤት ይከፈት ዜናው እንዳስደሰታት አብራርታለች፡፡ 

“ልጄ ለራሷ ጭምት ናት፤ እቤት ውስጥ ሆና የሆነ ነገር ብትሆንብኝስ?!”

የቢታኒያ ጭምትነት ለኢትዮኖሚክስ ጥያቄዎች መልስ በመግደርደሯ ጭምር ይገለጻል፡፡ ኮሮናን ተከትሎ የመጣው የቤት ውስጥ ክተቱ አዋጅ ጭምት ልጆች ላይ ያመጣው የስነልቦና ተጽዕኖ የባለሞያዎች መነጋገሪያ ሆኖ ሰንብቷል፡፡ ከዚህ አንጻር የቢታኒያ ወላጆች ደስታ ምክኒያታዊ ነው ማለት ይቻላል፡፡

ልጆች ወደትምህርት ቤት ሲመለሱ፤ የትምህርት ስርዐቱ ግን ወደነበረበት መመለሱ ለብዙዎች የመከራከሪያ ጭብጥ ከሆነም እንደዚያው ሰነባብቷል፡፡ ለመሆኑ ምክኒያታዊ ትውልድ ባለመፍጠር የሚታማው የኢትዮጲያ የትምህርት ስርዐት ምን ይመስል ነበር፡፡ 

የትምህርት ስርዐቱ በወፍ በረር

ትምህርት በኢትዮጲያ ሲሰቃይ ነው የኖረው፡፡ እውነት ነው ብዙ ልጆች ወደትምህርት ቤቶች እየሄዱ ነው፡፡ የትምህርት ሚኒስቴር ኢህአዴግ ወደ ስልጣን ከመጣ በኋላ ከ99 በመቶ በላይ የሚሆኑ ልጆች ወደ ትምህርት ቤት መሄድ ጀምረዋል ይላል፡፡ በተቃራኒው የቆሙ ድምጾች ይህ ቁጥር ትምህርታቸውን የሚያቋርጡ ተማሪዎችን ከግምት ውስጥ አላስገባም፤ በዚያ ላይ የወረዳ ካድሬዎች ሪፖርት ለማሳመር አስገድደው እየመዘገቡ ልጆች ትምህርት ቤት ስለመዋላቸው እንኳን የሚያውቁት ነገር የለም የሚሉ ክሶች ይቀርብበታል፡፡

በትምህርት ሚኒስቴር የተለቀቀ አንድ ዶክመንት፤ ከ9 እስከ 12ኛ ድረስ ያሉትን ሳያካትት፤ በሌሎች ክፍሎች ላይ ያለው የተመዝጋቢ ተማሪዎች ቁጥር እያሽቆለቆለ ነው ይላል፡፡ በ2016/17 እ.ኤ.አ. 8ኛ ክፍልን ያጠናቀቁ የሴት ተማሪዎች ቁጥር 55 በመቶ ብቻ ሲሆን የወንዶቹ ደግሞ 55 በመቶ ብቻ ነበር፡፡ ትምህርታቸውን የሚተዉ ሴት ተማሪዎች ወደ 12 በመቶ ሲጠጋ ለወንዶቹ 11 በመቶን ይሻገራል፡፡ ዘጠነኛ እና 10ኛ ክፍል መመዝገብ ከሚገባቸው ተማሪዎች በተመሳሳይ አመት ትምህርታቸውን የጀመሩት ሴቶች 45 በመቶ ብቻ ሲሆኑ ይህ ቁጥር ለወንዶቹ ከ48 በመቶ በላይ ነው፡፡ 11ኛ እና 12ኛ ክፍል ተማሪዎች ምዝገባ ለሴቶች 25 ለወንዶቹ ደግሞ 24 በመቶ ድረስ ያሽቆለቁላል፡፡

ከኢህአዴግ በፊትና በኋላ ለሚለው ንጽጽር ያክል ዝርዝሩ ውስጥም ሳይገባ የግል ትምህርት ቤቶች መስፋፋት ወደ ትምህርት ቤቶች የሚሄዱ ተማሪዎች ቁጥር መጨመሩን እንደማሳያ ተጠቅሞ መስማማት ይቻላል፡፡ ዘመኑን ለሚመጥን የትምህርት ስርዐት መሃይምነትን ለማጥፋት ራዕይ ላላት አገር ምን ያክል ሰርታለች የሚለው ጭብጥ ግን ማከራከሩን ይቀጥላል፡፡

ጥራት፤ የኢትዮጲያ ትምህርት መግዛት ያቃተው የቅንጦት እቃ

ለሚያስተምሩበት የትምህርት ደረጃ አስፈላጊው የትምህርት ዝግጅት ስላላቸው መምህራን የሚንስቴር መስሪያ ቤቱ እራሱ መረጃው ያለው አይመስልም፡፡ ለዚህ ፅሁፍ ዋቢ ያደረግነው ዶክመንት ከአንደኛ እስከ አራተኛ ክፍል ከሚያስተምሩ መምህራን መካከል 80 በመቶ ሴቶች እና 66 በመቶ ወንዶች ብቁዎች ሊሆኑ ይችላሉ ይላል፡፡ በ2013/14 እ.ኤ.አ. በዓለም አቀፉ የመጀመሪያ ደረጃ መማሪያ ቤቶች የጥራት ደረጃ መመዘኛ መሰረት ሶስተኛ ደረጃ እና ከዚያ በላይ የተሰጣቸው 21 በመቶ ብቻ ነበሩ ይላል፡፡

በተመሳሳይ አመት 46 በመቶው ትምህርት ቤቶች የትምህርት ማሰራጫ ቴክኖሎጂ አቅርቦት የነበራቸው ሲሆን 60 በመቶ የሚሆኑት የቴከኒክና ሞያ ተማሪዎች ደግሞ ብቁ አልነበሩም ይላል፡፡ በሁለተኛ ክፍል ተማሪዎች ላይ በተደረገ የዳሳሳ ጥናት በአማርኛ፤ በኦሮሚኛ፤ ሶማሊኛ፤ ሲዳምኛ፤ ትግርኛ እና ወላይትኛ መሰረታዊ የሆነ የማንበብና የመጻፍ ክህሎት የነበራቸው 29 በመቶ ብቻ ነበሩ፡፡ 10ኛ ክፍል የብሄራዊ ፈተና ከወሰዱት ተማሪዎች መካከል በ2013/14 እ.ኤ.አ. 64 በመቶ ሴቶች እና 76 በመቶ ወንዶች ሁለት ነጥብ እና ከዚያ በላይ ያመጡ ሲሆን፤ በ12ኛ ክፍል መመዘኛ ደግሞ 350 እና ከዚያ በላይ ያመጡት 41 በመቶ ሴቶች እና 51 በመቶ ወንዶች ብቻ እንደነበሩ ዶክመንቱ ያብራራል፡፡

እ.ኤ.አ 2013/14 የትምህርት ማሰራጫ ቴክኖሎጂ የነበራቸው ትምህርት ቤቶች 46 በመቶ ብቻ ነበሩ

ለመሆኑ ለኢትዮጲያ ትምህርት ጥራት ለምን የቅንጦት ሆነ?

ኢትዮኖሚክስ ፋልከን አካዳሚ፤ ፍሬሂዎት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት እና ኢትዮተርኪሽ የማህበረሰብ ትምህርት ቤት በተባሉ ተቋማት ውስጥ ከሚያስተምሩ መምህራን ጋር ባደረገው ውይይት የሚከተሉትን ችግሮች ነቅሶ አውጥቷል፡፡ 

የካሪኩለም ትግበራ ቁጥጥር ማነስ

ኢትየኮኖሚክስ ከቢታኒያ ጋር ባደረገው ቃለምልልስ የፊዚክስ ትምህርት እንደሚከብዳት ተረድቷል፡፡ 

“ትምህርቱን የጀመርነው ስድስተኛ ክፍል እያለን ነበር ትላለች፡፡”

የትምህርት ሚኒስቴር የትምህርት አቅጣጫ ይህ የትምህርት አይነት መጀመር ያለበት ሰባተኛ ክፍል ነው ይላል፡፡ የግል ትምህርት ቤቶች በራሳቸው የመሄዳቸውን ባህሪ መምህራኑንም ይስማሙበታል፡፡

አስራት አዲሱ የቅድመ ኮሌጅ ዝግጅት ክፍል የባይሎጂ መምህር ነው፡፡ 

“እውነቱን እንነጋገር ከተባለ የግል ትምህርት ቤቶች የፈለጋቸውን ነው የሚያደርጉት” ይላል፡፡

አንዳንድ የግል ትምህርት ቤቶች ደጋፊ መጻህፍት ሲኖሯቸው አንዳንዶቹ ሙሉ በሙሉ የመንግስትን መጻህፍት የማያስተምሩም አሉ፡፡ የመንግስት ትምህርት ቤቶች ግን የመንግስትን መጻህፍት ያስተምራሉ፡፡ አንዳንዶች 50 በመቶ የማለፊያ ነጥብን አይከተሉም፤ ሌሎች ይከተላሉ፡፡ አንዳንዶች የትምሀርት ዝግጅትን እና የስራ ልምድን እንደ ትልቅ መመዘኛ ሲመለከቱ ሌሎች ዩኒቨርስቲ ገብቶ ከወጣ ማስተማር ይችላል የሚል ብሂል ያላቸው ይመስላል- በመምህራኑ ከተነሱት ወጣ ገባ አሰራሮች በጥቂቱ፡፡ 

የተጓዳኝ ትምህርታዊ እንቅስቃሴዎችን የማቀድና የመተግበር ፍላጎት ማነስ

ተፈሪ አለምቀረ ስሙን መጥቀስ ባልፈለገው አንድ የግል ትምህርት ቤት ውስጥ ሲያስተምር ያጋጠመውን እንዲህ ለኢትዮኖሚክስ አጫውቷል፡-

“የአማርኛ አስተማሪ ነበርኩ፡፡ ተማሪዎቼ በቋንቋ ክህሎት እንዲዳብሩ በማስብ የስነጽሁፍ ምሽት በትምህርት ቤቱ ውስጥ እንዲዘጋጅ ጥያቄ አቀረብኩ፡፡ ፕሮፖዛል አዘጋጅ ተባልኩና አዘጋጅቼ አቀረብኩ፡፡ ከዚያም በወቅቱ ምክትል ዳይሬክተር የነበረው ወጣት ይህንን ልንፈቅድልህ አንችልም፤ ምክኒያቱም ተማሪዎች ስለፍቅር ሊጽፉ ይችላሉ ብሎ ከለከለኝ፡፡” ይላል፡፡

ስፖርታዊ ውድድሮች፤ የስነጽሁፍ ምሽቶች፤ አሊያም የስዕል እና የኪነጥበብ ክፍለጊዜዎች በአብዛኛው የግል ትምሀርት ቤቶች የማይታሰቡ ሆነዋል፡፡ በፊት በፊት በዚህ የማይታሙት የመንግስት ትምህርት ቤቶችም በጊዜ ሂደት እየተዉት ይመስላል፡፡ በንፋስ ስልክ ክፍለ ከተማ ባንድ ወረዳ ውስጥ የአካባቢው ትምህርት ቤቶች ስፖርታዊ ውድድር የሚያደርጉበት ሜዳ ተሸንሽኖ ለግለሰብ ሱቆች እንዲሸጥ መደረጉም አንዱ ማሳያ አድርገው መምህራኑ ያነሳሉ፡፡

ቶፊቅ ናስር ቅድመ ኮሌጅ ዝግጅት ክፍል የፊዚክስ ትምህርት አስተማሪ ነው፡፡ የተጓዳኝ እንቅስቃሴዎች በካሪኩለሙ ላይ የሚኖራቸውን አዎንታዊ ተጽዕኖ እንዲህ ሲል ለኢትዮኖሚክስ አስረድቷል፡-

“ኤሌትሪክ ከረንት እኮ በአካላዊ ቁስነት ደረጃ የምታየው አይደለም፡፡ አትዳስሰውም፡፡ ይህን ጽንሰ ሃሳብ በደምብ ለመረዳት ምዕናብ ጥቅም ላይ መዋል አለበት፡፡ ስነጽሁፍ የምዕናብ አድማስን ያሰፋል፡፡ የሰፋውን ምዕናባዊ አድማስ ለፊሲክስ ታውለዋለህ፡፡ ላብራቶሪውን ተወው! እሱ በየትምህርት ቤቱ በራፉ ላይ ሳር በቅሎበታል፡፡ በምዕናብ እንኳን አንዳንድ ነገር እንድታሳይ አስፈላጊ ተጓዳኝ እራዳታ ያስፈልጋቸዋል፡፡”

ብዙ ማስተማር ይጠበቅብናል፤ ያለው ጥቂት ጊዜ ነው፡፡

አንድ የሁለተኛ ደረጃ የኬሚስትሪ አስተማሪ ከ250 ገጽ በላይ የሚሆን መጽሃፍ በ10 ወራት ማጠናቀቅ ይጠበቅበታል፡፡ ለተማሪዎቹ ደግሞ ይህንን በ10 መጽሃፍ ማባዛት ያለባቸውን ጫና ያሳያል ይላሉ መምህራኑ፡፡ ተግባራዊ ትምህርትን ለማሰብ፤ ፍጹም አይቻልም፡፡ ዋናው ገጾቹን መጨረስህን ለበላይ አለቃህ ሪፖርት ማድረግ ነው፤ እንደ መምህራኑ ማብራሪያ፡፡

ለመምህራን የሚሰጥ የስልጠና እጥረት

በቅርቡ ቀድሞ ደቡብ ክልል በነበረው አካባቢ በተደረገ የመምህራን ምዘና፤ የሚያስተምሩትን ትምህርቶች የወደቁ መምህራን በብዛት መስተዋላቸው ተዘግቧል፡፡ የቅድመ ኮሌጅ ዝግጅት ክፍል የጂኦግራፊ አስተማሪ የሆነው በፍቃ ዳምጠው ለዚህ መምህራኑ መወቀስ እንደሌለባቸው ይከራከራል፡፡ 

“መምህራን የኢንተርኔት አቅርቦት በማያገኙበት፤ በአመት አንድ ጊዜ እንኳን ስልጠና በማያገኙበት ከመምሀራን ምን እንደሚጠበቅ አይገባኝም፡፡”

በፍቃዱ ጉዳዩን ከህክምና ባለሞያዎች ጋር ያነጻጽራል፡፡ የህክምና ባለሞያዎች ጊዚያቸው ከፈቀደላቸው እና ፍላጎቱ ካላቸው በአመት ምናልባት በመቶዎች የሚቆጠሩ ስልጠናዎች በተለያዩ ተቋማት አዘጋጅነት ማግኘት ይችላሉ፤ ይላል ለኢትዮኖሚክስ፡፡ 

በ1999 አ/ም የትምህርት ሚኒስቴር ባስተዋወቀው የትምህርት ጥራት ማዕቀፍ ውስጥ ተከታታይ የመምህራን ስልጠና በየትምህርት ቤቶቹ መሰጠት እዳለበት ቢያዝም እነዚህ ግን የግል ፕሮፋይልን ከማደራጀት የዘለለ እንዳልነበር መምህራኑ ይገልጻሉ፡፡

ሙስና

ትምህርት ቤቶች በሶስት መስፈርቶች መወዳደርን እንደ ብሂል የያዙት ይመስላል፡፡ እንግሊዘኛ ቋንቋን አቀላጥፎ መናገርን፤ የብሄራዊ ፈተናን የሚያልፉ ተማሪዎች ቁጥር እና የሳይንስ ፈጠራ ትዕይንት፡፡ ውድድሩ ባልከፋ፤ ውድድሩን ግን በሙስና ማለፍ የሚቻልባቸው መንገዶች መብዛታቸው ጥራትን የማይታሰብ አድርጎታል ይላሉ መምህራኑ፡፡ በቀላል ገንዘብ የወረዳ የትምህርት ቢሮ አላፊዎችን በመግዛት የግል ትምህርት ቤቶች ሁሉንም የጥራት መመዘኛ ማለፍ እንዲችሉ ያስችላቸዋል፡፡ 

“መምህራን እራሳችን በግል ቤታችን ያሉንን መጻህፍት እንድናመጣ ታዘን አንድ ክፍል ውስጥ በማስቀመጥ የመጻህፍት ቤት እንዳለ ተቆጥሮ ፍቃድ የተሰጠው ትምህርት ቤት ሰርቺያለው፡፡ መጻኅፍቱን ማዋጣታችን ሳይሆን ያዩትን እንዳላዩ እንድያልፉ ገንዘብ የተሰጣቸው የወረዳ አስተዳዳሪዎች ፍቃዱ እንዲሰጠው እንዳደረጉ ትዝ ይለኛል፡፡” ይላል የሁለተኛ ደረጃ የትምህርት ክፍል ምክትል ሃላፊው አኗር ከድር፡፡”

የኢትዮጲያ ትምህርት ሁለት አስርተ አመታት ጉዞው ይህንን ይመስላል፡፡ ኢቲዮኖሚክስ ቢታኒያን በቤቷ ሲጎበኛት ቦርሳዋን አሳጥባ ዳግም ሊጀመር 15 ቀናት ብቻ ወደቀሩት ትምህርቷ ለመመለስ ተዘጋጅታለች፡፡ ተማሪዎች ወደቀደመው ትምህርታቸው ሲመለሱ የትምህርት ስርዐቱ ወደነበረበት እንዳይመለስ ጥረት ማድረግ በየደረጃው የሚገኙ አመራሮች አዲሱ እና ምናልባትም ረጅሙ ግብግብ አንደሚሆን ጥርጥር የለውም፡፡

የትምሀርት ሚኒሰቴር በዚህ ጽሁፍ ላይ ለተነሱት ሃሳቦች ማብራሪያ እንዲሰጠን ጠይቀን ምላሻቸውን አላገኘንም፡፡ ምላሻቸውን ስናገኝ ጽሁፉን ከልሰን የምናቀርብ ይሆናል፡፡