Monday, April 12, 2021

ብዙ ትኩረት ያልተሰጠው የድሬዳዋ ፕሮጀክት ጥቅሙ ከህዳሴ ግድብ አይተናነስም

Must Read

በአክሱም ከተማ ስለተፈፀመው ጭፍጨፋ አምነስቲ ኢንተርናሽናል ሙሉ ሪፖርቱን ይፋ አደረገ

  ተቀማጭነቱን በለንደን ከተማ ያደረገውና በሰብአዊ መብት ጉዳዮች ላይ በመላው አለም ክትትል የሚያደርገው አምነስቲ ኢንተርናሽናል ከሰአታት በፊት ባወጣው ባለ 25...

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከፊል ድርሻ ለቱርክ መንግስት ሊሸጥ ነው

ዛሬ ከዋሽንግተን ዲሲ አካባቢ የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው በጠቅላይ ሚንስትር ዶ/ር አብይ አህመድ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግስት የኢትዮጵያ አየር መንገድን እስከ...

ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ገበያ ላይ የሸጠችው ቦንድ ዋጋው እያሽቆለቆለ ነው

ከውጭ ባለሃብቶች 1 ቢልዮን ዶላር ለመበደር በ2007 እ.ኢ.አ ኢትዮጵያ የሸጠችው ቦንድ በአየርላንድ የቦንድ ገበያ ላይ ባለሃብቶቹ እርስ በርስ የሚገበያዩበት...

ላለፉት ስምንት ዓመታት በኢትዮጵያ ህዝብ ዘንድ ትኩረትን አግኝቶ የቆየ ዋነኛ ጉዳይ ቢኖር የህዳሴ ግድብ ነው፡፡ ሆኖም ብዙ ትኩረት ያልተሰጠው በድሬዳዋ ከተማ አራት ቢልየን ዶላር በሚጠጋ ወጪ እየተገነባ ያለ አንድ ግዙፍ የእህል ማዳበርያ ፋብሪካ ግድቡን የሚያስንቅ ጥቅም ለኢትዮጵያ ይዞ ሳይመጣ አይቀርም፡፡

የኢትዮጵያ ገበሬዎች ለአንድ ሄክታር የስንዴ እርሻ የሚጠቀሙት የማዳበርያ መጠን በአማካይ 57 ኪሎግራም ለበቆሎ እርሻ ደግሞ 34 ኪሎግራም ነው። ይህ ዝቅተኛ የማዳበርያ አጠቃቀም ከ40 ሚልዮን በላይ ገበሬዎች ባሉባት አገር ከዓመት ዓመት የስንዴ እና የሌሎች ግብርና ውጤቶች እጥረት እንዲኖር ከፍተኛ አስተዋጽኦ እያደረገ ይገኛል። በአንፃሩ በአውሮፓ ሃገራት የሚገኙ ገበሬዎች በአማካይ ለአንድ ሄክታር የስንዴ ምርት 150 ኪሎግራም ማዳበርያ እና ለበቆሎ ደግሞ እስከ 300 ኪሎ ይጠቀማሉ። ይህ የአውሮፓውያን ከፍተኛ የማዳበርያ አጠቃቀም ከኢትዮጵያ በሶስት እጥፍ የሚበልጥ በመሆኑ አጅግ በጣም ጥቂት ከሆኑ ገበሬዎች ከፍተኛ የሆነ ምርት አንዲያገኙ አስችሏቸዋል።

እስከ አሁን በኢትዮጵያ ውስጥ ለጥቅም የሚውለው ማዳበርያ ወደ አገር ውስጥ የሚገባው ከውጭ ሲሆን እስከ ጅቡቲ ድረስ በመርከብ ተጉዞ ወደብ ከደረሰ በሁዋላ በአገር አቋራጭ የጭነት መኪኖች ወደ ተለያዩ የኢትዮጵያ ክፍሎች ይሰራጫል። ለማዳበርያ ግዢ መንግስት በዓመት ከ500 ሚልዮን ዶላር በላይ አንደሚያወጣ አሃዞች ያመለክታሉ። ሆኖም ከዚህ ገንዘብ ግማሽ የሚሆነው ማዳበርያውን በመርከብ እና ጭነት መኪኖች ለማጓጓዝ ይውላል። ይህ ከፍተኛ የማጓጓዣ ወጪ ኢትዮጵያ ካለባት የዶላር እጥረት ጋር ተደምሮ በቂ ማዳበርያ ወደ አገር ውስጥ እንዳይገባ ምክንያት ሆኗል።

Image may contain: mountain, sky, grass, cloud, outdoor and nature

ይህን ችግር በከፊሉም ቢሆን በዘላቂነት ሊፈታ የሚችል አንድ ትልቅ ፕሮጀክት በግምባታ ላይ ይገኛል። ከ3 አመት በፊት የሞሮኮው የማዳበርያ አምራች ኩባንያ ኦሲፒ ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር በገባው ስምምነት መሰረት በ3.7 ቢልዮን ዶላር ወጪ በድሬዳዋ ከተማ ውስጥ የማዳበርያ ፋብሪካ በመገምባት ላይ ይገኛል። ይህ ግንባታ በሁለት ዙር የሚጠናቀቅ ሲሆን በአጠቃላይ እስከ 3.8 ሚልዮን ቶን ማዳበርያ የማምረት አቅም ይኖረዋል። ኦሲፒ እና የኢትዮጵያ መንግስት በፋብሪካው ላይ ድርሻ የሚኖራቸው ሲሆን ማደበርያውን ለማምረት የሚያስፈልጉ 3 ንጥረ ነገሮች ፖታሽ፣ ፎስፌት፣ አና ናይትሮጅን ናቸው። ከአመታት በፊት ኢትዮጵያ ውስጥ በአፋር ክልል የተገኘው የፖታሽ ማዓድን የፋብሪካውን የፖታሽ ፍጆታ ሙሉ በሙሉ የመሸፈን ብቃት አለው። በተጨማሪም ኢትዮጵያ ለፋብሪካው ናይትሮጅን የምታቀርብ ይሆናል። ሶስተኛው ለማዳበርያ ምርት ተፈላጊ ንጥረ ነገር ፎስፌት ሲሆን ኦሲፒ በቀጥታ ከሞሮኮ በበመርከብ አንደሚያስመጣ ገልጿል። ጅቡቲም ይህንን ፎስፌት ለማስተናገድ ወደቧን ለማደስ ተስማምታለች።

ለፋብሪካው የሚያስፈልጉት አነዚህ ሶስት ማዓድናት በዚህ መልኩ መቅረባቸው በራሱ ልዩ ጠቀሜታ አለው። አንደሚታወቀው በኢትዮጵያ በርካታ የኢንዱስትሪ መንደሮች ተገንብተው ለኢንቨስተሮች የተላለፉ ቢሆንም ለፋብሪካዎቹ የሚያስፈልገው አብዛኛው ጥሬ እቃ የሚገባው ከውጪ በመሆኑ ባጋጠመው ከፍተኛ የዶላር እጥረት ምክንያት ብዙ ፋብሪካዎች ስራ ለማቆም ወይም ለመቀነስ ተገደዋል። ነገር ግን ለዚህ የማዳበርያ ፋብሪካ የሚቀርቡት 3 መዓድናት በአገር ውስጥ የሚገኙ እና ሶስተኛው ደግሞ ከሞሮኮ የሚመጣ መሆኑ የኢትዮጵያ መንግስት እና ሞሮኳዊው ኦሲፒ ከውጪ በሚመጡ ጥሬ እቃዎችላይ ጥገኛ እንዳይሆኑ ይረዳቸዋል።

ሆኖም ይህ ፋብሪካ በኢትዮጵያ ያለውን የማዳበርያ እጥረት የማቃለል ብሎም ሙሉ ለሙሉ ችግሩን የመፍታት አቅም ቢኖረውም የሚመረተው ማዳበርያ ገበሬዎች ጋር ደርሶ የተፈለገውን ያክል ለውጥ ለማምጣት የተለያዩ መሰናክሎች መጋረጣቸው አይቀሬ ነው። ከነዚህም አንዱ እና ዋነኛው በኢትዮጵያ ያለው የፀጥታ ችግር ነው። በአገሪቱ በተለያዩ ክፍሎች እየታዩ ያሉት ግጭቶች ገበሬው ምርቱን ወደ ከተሞች እንዳያቀርብ ሲያስተጓጉሉት ቆይተዋል። የመንገዶች መዘጋት እና የጭነቶች በየቦታው መዘረፍ ማዳበርያውን በቀጥታ ለገበሬዎች ማድረስ እንዳይቻል ምክንያት ሊሆን ይችላል። በተጨማሪም ላለፉት 15 አመታት ሲሰራበት የነበረው የማዳበርያ ስርጭት መዋቅር በሙስና የተጨማለቀ እና በፖለቲካ አባልነት ላይ ተመስርቶ የነበረ ሲሆን ይህ መዋቅር ተሻሽሎ ቢሮክራሲ ባልበዛበት መልኩ ለገበሬዎች የሚቀርብ ካልሆነ ፋብሪካው የሚያቀርበው ከበቂ በላይ የማዳበርያ ምርት በአግባቡ ጥቅም ላይ ሳይውል ሊቀር ይችላል። ለዚህ መፍትሄ ከሚሆኑት አንዱ የማዳበርያ ስርጭትን ከምንግስት እጅ ወደ ግል ነጋዴዎች ማዘዋወር ሲሆን ሆኖም መንግስት ሙሉ ለሙሉ እራሱን ከስርጭቱ ከማግለል ይልቅ የማዳበርያ ንግድ በተወሰኑ ነጋዴዎች እጅ አንዳይወድቅ በህግ ላይ የተመሰረተ ቁጥጥር ማድረግ አንዲሁም በተወሰነ መልኩ ለገበሬዎች ድጎማ በማድረግ ቢሳተፍ የአገሪቱ የግብርና ዘርፍ ይበልጥ ውጤታማ እንዲሆን ይረዳል።

ሌላው ለወደፊት ሊያጋጥም የሚችል መሰናክል ሞሮኮ ውስጥ ያለው የፖለቲካ ሁኔታ ነው። ከላይ እንደተገለፀው ለድሬዳዋው ፋብሪካ እንደ ጥሬ እቃነት ከሚያገለግሉት 3 መዓድናት ውስጥ አንዱ የሆነው ፎስፌት ከሞሮኮ በቀጥታ የሚመጣ ይሆናል። በዓለም ላይ ካለው የፎስፌት ሃብት ውስጥ ከ70 ፐርሰንት በላይ የሚሆነው በሞሮኮ የሚገኝ ነው። ታድያ ሞሮኮ ካላት ከዚህ ሃብት ውስጥ የተወሰነው በምዕራባዊ ሰሃራ ሪፐብሊክ ሲሆን ይህች አነስተኛ አገር በሞሮኮ በሃይል እየተገዛሁ ነው በሚል ለነፃነቷ ስትታገል ቆይታለች። ከቅርብ ጊዝያት ወዲህ ደግሞ ወደ ትጥቅ ትግል እስከ መግባት ሊደርሱ አንደሚችሉ በአካባቢው የሚንቀሳቀሱ የተደራጁ ኣካላት በማስፈራራት ላይ ይገኛሉ። ከዚህም በመነሳት በአሜሪካ የሚገኝ አንድ የማዳበርያ ፋብሪካ ከዚህ በፊት ከሞሮኮ ሲገዛ የነበረውን ፎስፌት አቋርጦ ሌላ አቅራቢ ለመፈለግ ተገዷል። እንደዚህ አይነት የፖለቲካ ቀውስ ከሞሮኮ የሚመጣውን የፎስፌት አቅርቦት እንዳያስተጓጉለው የኢትዮጵያ መንግስት ቀድሞ አማራጭ በማስቀመጥ ዝግጅት ማድረግ ይኖርበታል።

በተመሳሳይ መልኩ ኢትዮጵያ ለፋብሪካው የምታቀርበው የፖታሽ መዓድን የሚገኘው በአፋር ክልል ወደ ኤርትራ ድንበር አቅራብያ በመሆኑ በአፋር ክልል እና በፌደራል መንግስት መካከል በአግባቡ ስምምነት ሊደረስ እና አንዲሁም የአፋር ክልል ነዋሪዎች በአካባቢው ከሚወጣው ማዓድን ተገቢውን ጥቅም የሚያገኙበት ሁኔታ ከአሁኑ ማዘጋጀት ያስፈልጋል።

አሁን በግንባታ ላይ ያለው ፋብሪካ በሚቀጥሉት 3 አመታት የመጀመርያው ዙር ተጠናቆ ስራ ይጀምራል ተብሎ ይጠበቃል። ሁለተኛው ዙር ተጠናቆ በአጠቃላይ ፋብሪካው የሚያመርተው 3.8 ሚልዮን ቶን ማዳበርያ ኢትዮጵያ ለእህል ምርት ከሚያስፈልጋት የማዳበርያ መጠን ከሁለት እጥፍ በላይ ሲሆን ቀሪው ደግሞ ሌሎች የማዳበርያ ውድነት ለሚያሰቃያቸው የጎረቤት አገራት በመሸጥ ከፍተኛ የዶላር ገቢ ያስገኛል የሚል ተስፋ አለ።

- Advertisement -

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisement -

Latest News

በአክሱም ከተማ ስለተፈፀመው ጭፍጨፋ አምነስቲ ኢንተርናሽናል ሙሉ ሪፖርቱን ይፋ አደረገ

  ተቀማጭነቱን በለንደን ከተማ ያደረገውና በሰብአዊ መብት ጉዳዮች ላይ በመላው አለም ክትትል የሚያደርገው አምነስቲ ኢንተርናሽናል ከሰአታት በፊት ባወጣው ባለ 25...

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከፊል ድርሻ ለቱርክ መንግስት ሊሸጥ ነው

ዛሬ ከዋሽንግተን ዲሲ አካባቢ የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው በጠቅላይ ሚንስትር ዶ/ር አብይ አህመድ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግስት የኢትዮጵያ አየር መንገድን እስከ ግማሽ የሚጠጋ የባለቤትነት ድርሻ ለቱርክ...

ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ገበያ ላይ የሸጠችው ቦንድ ዋጋው እያሽቆለቆለ ነው

ከውጭ ባለሃብቶች 1 ቢልዮን ዶላር ለመበደር በ2007 እ.ኢ.አ ኢትዮጵያ የሸጠችው ቦንድ በአየርላንድ የቦንድ ገበያ ላይ ባለሃብቶቹ እርስ በርስ የሚገበያዩበት ዋጋ ማሽቆልቆሉን ቀጥሏል። ከሶስት ሳምንታት...

ኤርትራ፤ ከተራራው ጀርባ ጠልቃ የቀረችው ሰሜናዊት ኮኮብ

  ኤርትራ ከባህር በሯ በዘለለ፤ ምድሯ ጥቅም የለውም የሚለው አስተሳሰብ ከኢትዮጲያ ጋር ፍቺ ሳትፈጽም በፊት ገዢ ሃሳብ ሆኖ ነው የኖረው፡፡ በደርግ ጊዜ የኢትዮጲያ ፕሬዝዳንት የነበሩት...

ኢኮኖሚያዊ ህልሙ በፖለቲካ ይጨናገፍ ይሆን?

  በ2013 እ.ኤ.አ. የአዲስ አበባ መስፋፋት የኦሮሚያ ገበሪዎችን አፈናቅሏል በሚል የተጀመረው የጸጥታ አለመረጋጋት ሰባት አመታትን አስቆጥሯል፡፡ ይህ አመጽ አሁን ያሉትን ጠቅላይ ሚኒስትር ወደ ስልጣን አምጥቶ...
- Advertisement -

More Articles Like This

- Advertisement -